HRM bij France Télécom: wegpesten is goedkoper dan ontslaan

 

In Frankrijk is ophef ontstaan over een mogelijke strafrechtelijke vervolging tegen zeven oud-managers van France Télécom. Zij worden beschuldigd van ‘harcèlement moral’, dat wil zoveel zeggen als het uitoefenen van psychologische druk, wat volgens de Franse strafwet verboden is: Wie ‘een ander kwelt (harceler) door hem voortdurend op de hielen te zitten, met het doel of om het effect de voorwaarden te verslechteren waaronder wordt gewerkt’, wacht een gevangenisstraf (een jaar) en een boete (€15.000).

-
France Telecom werknemers komen op 10 september 2009 bijeen om een van hun collegas te herdenken die in juli daarvoor in Marseille zelfmoord pleegde.

In de Libertaire Orde  besteedt Thom Holterman in navolging van Le Monde aandacht aan deze geruchtmakende zaak.

Zie voor een volledige vertaling in het Nederlands van het artikel in Le Monde de laatste pagina’s van het volgende pdf-document; de vertaling is niet zo best, maar redelijk leesbaar: https://www.suepo.org/public/ex15165cp.pdf.

Privatiseren, ontslaan en overplaatsen

France Télécom  was voorheen een staatsbedrijf, vergelijkbaar met de telefonietak van de PTT in Nederland. In 1997 werd het bedrijf geprivatiseerd. Tegenwoordig staat France Télécom bekend als Orange. De diverse ‘rationalisaties’, ‘reorganisaties’ en ‘flexibiliseringen’ die het bedrijf heeft doorgemaakt, lijken dan ook sterk op de neoliberale herstructurering van de publieke sector. Alle staten ‘privatiseren’ op advies van organisaties als de OESO overal ter wereld onder het mom van ‘betere dienstverlening aan het publiek door meer marktwerking’, lees het bezuinigen ten koste van hun werknemers. Uiteraard is het niet anders in de privésector.

Eind 2006 maakt het topmanagement van France Télécom bekend dat in de komende drie jaar 22.000 werknemers moeten vertrekken en nog eens 14.000 werknemers van functie moeten wisselen. Daarbij doet topman Lombard de volgende uitspraak “Ik zal dit [het vertrek van werknemers] op de ene of de andere manier bereiken: door het raam of door de deur.” Daarmee was de toon gezet.

Om de aangekondigde ‘herstructurering’ zo ‘professioneel’ mogelijk uit te voeren richt France Télécom de interne managementschool van Cachan op. Deze school richt al haar activiteiten op het project van ontslagen en overplaatsingen. Leerdoelen zijn om het magament op alle niveaus competenties bij te brengen tot ‘het in beweging zetten van mensen’ door ‘overal druk uit te oefenen’. Elk jaar volgen 4.000 managemers van het bedrijf er een cursus. Ze leren vooral de aan hen ondergeschikte werknemers ‘te ontmoedigen’. Het succesvol lastigvallen van de aan hen ondergeschikte werknemers levert een bonus op in de vorm van een hogere eindejaarspremie voor elk nieuw vertrekkend personeelslid.

Uit het door de Franse justitie gevormde strafdossier wordt duidelijk op welke inventieve manieren de arbeidsomstandigheden bewust steeds ondragelijk worden gemaakt met de bedoeling dat het personeel het niet meer uithoudt en vertrekt:

  • Zo krijgen moeders met kinderen vervangend werk aangeboden waarvoor zij twee uur moeten reizen.
  • Een ‘boventallige‘ leidinggevende krijgt een functie toegewezen die zich duidelijk onder het niveau van zijn oude positie bevindt.
  • Na een verhuizing ‘vergeet’ men soms personeel. Deze mensen worden ‘achtergelaten’ op een lege plek, zonder stoelen of bureau, ver van hun oude collega’s.

De zo gecreerde menselijke ellende is  ingecalculeerd. Het is duidelijk dat werknemers depressief worden van dit soort pesterijen, wat zich b.v. uit in drank- en drugsgebruik, echtscheidingen en zelfmoorden. Alleen van de zelfmoorden zijn cijfers bekend: 60 werknemers ontnamen zich het leven, soms op spectacultaire wijze, b.v. door zelfverbranding op de parkeerplaats van het bedrijf. Bedrijfsartsen meldden tevergeefs de gevolgen van de verslechteringen van het werkkklimaat en velen vertrokken wanhopig bij France Télécom.

Wie zijn de schuldigen?

Hoe ook een eventueel strafproces zal verlopen, laten we niet vergeten dat het dezelfde Franse staat was, die nu managers voor de rechter sleept, die besloten heeft tot privatisering en afslanking van France Télécom.  Deze managers deden – net als Eichmann – niets anders dan uitvoeren wat van hogerhand was besloten.

Wanneer in het socialistische Le Monde verontwaardigde artikelen verschijnen over het wegpesten van werknemers, laten we niet vergeten dat deze zelfde krant de socialistische regering verdedigt die dit neo-liberale beleid uitvoert.

Daarbij durft men op cynische wijze de ‘excessen’ bij France Télécom aan te halen als argument voor … de versoepeling van het ontslagrecht door de regering Hollande: wegpesten is niet meer nodig als werknemers simpelweg op straat gezet kunnen worden.

Is het management schuldig? Zo ja, het management op welk niveau? Het is duidelijk dat het management van de top tot en met leidinggevenden op werkvloer deel hebben gehad in het wegpesten. Uiteraard probeert de top zich vrij te pleiten met allerlei drogredenenen: France Telecom is slechts een abstractie; we kunnen niet verantwoordelijk worden gesteld voor concrete misstanden die zich onzichtbaar voor de top op de lagere niveau’s hebben afgespeeld.

Het heeft vanuit het standpunt van de arbeidersklasse geen enkele zin om te onderzoeken welke personen schuldig zijn. Voor ons is het van belang om in te zien dat de pesterijen niets anders waren dan de enorme druk die het kapitaal in crisis uitoefent op zijn winstbron, de arbeidskracht. Oh, zijn arbeiders mensen? Jammer dan!

‘Menselijk Kapitaal’

Anderen suggeren dat de verharding van het personeelsbeleid het gevolg is van de overgang sinds de jaren 1980 naar Human Resources Management. Dit verwijst meer naar de illusies van ‘links’, vakbondskaders en OR-leden over de ‘humanisering van de arbeid’ volgens de papieren doelstellingen van het personeelsbeleid in de jaren 1960 en 1970. Sinds de industrialisering staat het personeelsmanagement al in het teken van:
1) het opvoeren van de uitbuitingsgraad,
2) de verdere onderschikking van de arbeidskracht onder de tyrannie van het kapitaal,
3) het verdoezelen van de klassentegenstellingen en
4) het tegengaan van de arbeidersstrijd.

Sinds de ‘revolutie’ van de ‘wetenschappelijke bedrijfsvoering’ van Taylor en de praktijk van de lopende band van het ‘Fordisme’, staat het denken over personeelsmanagement als burgerlijke wetenschap in dienst van het kapitaal [1] En – niet te vergeten – dat  Lenin enthousiast deze industriële praktijken van het staatsmonopolisme  de Sowjet-Unie binnenhaalde, in het Stalin-tijdperk vervolmaakt tot het Stachanovisme  [2]

Aan die harde werkelijkheid is niets afgedaan door ‘zachtere’ stromingen, zoals de Human Relations van de jaren 1920 (ontwikkeld in de VS tegen sabotage van het arbeidstempo aan de lopende band), de medezeggenschap (die in Duitsland diende om de Arbeiteräte-beweging uit te schakelen) en de humanisering van de arbeid (met name in reactie op de stakingen aan de lopend banden van de autoindustrie van de jaren 1960). Al deze zalvende ideologische kapelaanspraatjes hadden slechts tot doel om de arbeiders de bittere pijl  van opgedreven uitbuiting te laten slikken.

In ruim een eeuw heeft zich een nieuwe en uiterst winstgevende bedrijfstak ontwikkelt op gebied van organisatie-onderzoek en managementadvies, compleet met managementdetachering voor het geval het zittende management niet capabel is om de door het kapitaal geëiste veranderingen door te voeren. Uit deze bedrijfstak van het managementadvies, uit de koker van adviesbureaus als Mc Kinsey en de adviestakken van grote accountantskantoren komt het Human Resources Management – met zijn ideologische grap van het ‘Human Capital’ – , bedacht als aanvulling van de neoliberale politiek sinds de jaren 1980. ‘Menselijk kapitaal’ dat met ‘goede zorgen’ van het management wordt omringd zolang het winst oplevert, om genadeloos ‘afgeschreven’ als oud vuil op straat te worden gezet als de winsten stagneren.

Welke verdediging tegen wegpesten?

De taktieken van het wegpesten – welke vorm deze ook aannemen – zijn telkens gericht op het van elkaar isoleren van arbeiders totdat zij versplinterde individuen zijn die dan bijna onvermijdelijk de schuld voor wat hen overkomt, bij zichzelf zoeken. Dat wijst op de strijdmiddelen die we als arbeiders daartegenover kunnen stellen:

  • Het doorbreken van het stilzwijgen. Zoek elkaar op en praat over wat je overkomt.
  • Doorbreek het isolement, liefst binnen het bedrijf, maar als dat niet gaat, leg op andere manier contact met elkaar.
  • Zoek uit wat gemeenschappelijk is in de aanvallen die jullie ondergaan en vindt zo de punten (of eisen) waaromheen een zo groot mogelijke eenheid van zoveel mogelijk arbeiders kan worden gesmeed.

Uiteraard spelen telkens andere concrete zaken, en maakt het management liefst van elke arbeider een uniek ‘geval’.

Eerder weggepest? Ook dan is het doorbreken van het stilzwijgen van groot belang. Blijf niet in je eentje zitten met deze traumatiserende ervaring. Het wegpesten gaat door. Deel je ervaringen met arbeiders aan het werk, met name met arbeiders die bedreigd worden met reorganisaties. Vorm een groepje van al ontslagen arbeiders samen met nog werkende arbeiders en kom regelmatig bij elkaar om ervaringen  uit te wisselen. Wanneer open strijd uitbreekt, aarzel niet om als groep je standpunten te verspreiden op grotere schaal.

Ik zal graag je/jullie ervaringen via dit blog Arbeidersstemmen verspreiden. Neem contact op via FredoCorvo@gmail.com.

Fredo Corvo

[1] Harry Braverman “Labor and Monopoly Capital: The Degradation of Work in the Twentieth Century.”

[2] Wikipedia: Stachanov beweging.

Dit artikel mag in zijn geheel worden overgenomen met vermelding van de bron:

https://arbeidersstemmen.wordpress.com/2016/07/30/hrm-bij-france-telecom-wegpesten-is-goedkoper-dan-ontslaan/

Advertenties
HRM bij France Télécom: wegpesten is goedkoper dan ontslaan

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s