2014: De grootste staking  in China ooit

Staking bij Yue Yuen schoenfabrieken in Dongguan

“Kapitalisten zullen altijd kapitalisten blijven” zo zegt een arbeider na de staking in Dongguan bij Yue Yuen, die Adidas-schoenen fabriceert [1]

Striking workers at Yue Yuen Industrial

Tot 50.000 arbeiders uit alle zes Yue Yuen (裕元) schoenfabrieken in Dongguan, Zuid-China[2], gaan in april 2014 in staking, tot nu toe de grootste staking van migrantenarbeiders tot nu toe in één onderneming met buitenlandse kapitaal. Yue Yuen, gerund door de in Taiwan gevestigde Pou Chen Group, is een van ’s werelds grootste contractfabrikanten voor schoenen, die meer dan 300 miljoen paar in 2013 maakte, 20 procent van de wereldwijde productie van sport-and-casual-wear schoenen.[3] Meer dan 400.000 medewerkers (2012) produceren schoenen voor meer dan dertig merken zoals Nike, Adidas en Reebok in fabrieken in China, Indonesië en Vietnam.[4]

In Dongguan telt Yue Yuen 60.000 arbeiders in zes fabrieken, die voornamelijk voor Adidas en Nike produceren. Inclusief overuren en bonussen, verdienen de medewerkers van Yue Yuen (met inbegrip van leidinggevend personeel) een gemiddeld maandloon van ongeveer 3.000 yuan (490 USD). Echter, de lonen van de arbeiders aan de assemblagelijn beginnen bij het lokale minimumloon van 1.310 yuan (210 dollar), en verdienen 2.200 tot 2.800 yuan (350-400 USD) inclusief overuren en toeslagen per individu, groep, vanwege anciënniteit, en aanwezigheidsregistratie. Wanneer het aantal orders laag is en de productie traag, kunnen de lonen nog lager zijn[5].

Ongeveer 70 procent van de productie-arbeiders in de schoenfabrieken zijn vrouwen. In de afdeling zoolfabricage van de fabriek vormen ze 50 procent, terwijl in de leest-makerij de meerderheid mannen zijn. Meer dan 70 procent van de arbeiders werken al meer dan vijf jaar voor Yue Yuen, terwijl tussen de 10 en 15 procent daar meer dan tien jaar heeft gewerkt. Veel van deze volleerde arbeiders zijn bij Yue Yuen gaan werken op de leeftijd van 18 of 19 via familieleden of andere bekenden uit hun woonplaatsen. Sommigen hebben nu ook kinderen die in de fabriek werken. De volleerde arbeiders kennen elkaar goed en vormen de ruggengraat van de recente strijd.[6]

De relaties tussen de Taiwanese topmanagers en het Chinese personeel (lijnchefs, voormannen) aan de ene kant en de arbeiders aan de andere kant zijn gespannen (behalve in de leest-makerij waar de meeste werknemers zijn volleerde mannen zijn en arbeidsverhoudingen meer ontspannen). De leidinggevenden (ook vaak familie van elkaar of bekenden uit hun woonplaats) doen metingen met betrekking tot de efficiëntie van het werk, schelden werknemers uit en zetten ze onder druk om snel te werken en de productie te verhogen. Bijvoorbeeld door wat tot nu toe gedaan werd in tien werkuren, moet voortaan worden gedaan in acht uur. “Productiviteit aan de montagelijn wordt altijd gemeten met een stopwatch. Elke beweging heeft zijn standaardtijd. En het resultaat wordt bepaald volgens deze standaard. Maar mensen zijn geen machines, dus hoe kunnen ze snelheid en nauwkeurigheid volhouden in een continue periode van acht uur? Mensen worden moe en moeten naar het toilet gaan, nietwaar? Deze methode voor het bepalen van het resultaat is onredelijk en onmenselijk.” (Yue Yuen arbeider, april 2014).[7]

In de afgelopen jaren waren de arbeiders van Yue Yuen al betrokken geweest bij protesten en kleinschalige stakingen. In 2008 bijvoorbeeld bleken honderden arbeiders op een afdeling lijsten-fabricage ontevreden met hun arbeidscontracten en weigerden te ondertekenen. De werkgever belde de politie, die de fabriekspoorten verzegelde, zodat niemand kon inklokken[8] voor het werk. Arbeiders verzamelden zich toen bij de poort van het Dongguan overheidsgebouw.[9] In het voorbije strijd kwam het zelfs voor dat sommige van de Chinese leidinggevenden arbeiders op de werkvloer mobiliseerden als ze het niet eens waren met beslissingen van het Taiwanese topmanagement.[10]

De recente staking brak uit nadat arbeiders erachter waren gekomen dat het bedrijf niet de volledige sociale premies had betaald die nodig zijn als gepensioneerde werknemers volledig pensioen willen krijgen.[11] In plaats van sociale premies te betalen over het volledig maandloon, had het bedrijf slechts premies betaald over het plaatselijke minimumloon. Het pensioenfonds is vooral belangrijk voor werknemers, omdat ze – alleen wanneer vele jaren de volledige premies worden betaald – recht hebben op een pensioen of een afkoopsom wanneer ze van bedrijf of provincie veranderen.

De Chinese staat introduceerde een nieuwe sociale zekerheidsstelsel gebaseerd op bijdragen van zowel werknemers als werkgevers na de ontbinding van de volkscommunes op het platteland in de vroege jaren 1980 en de herstructurering en gedeeltelijke vernietiging van het oude sociale stelsel in de steden (“ijzeren rijstkom”) in de jaren 1990. Maar niet iedereen valt onder deze sociale zekerheid. Het systeem is ondergefinancierd, lijdt aan corruptie, niet-naleving door de werkgevers, en functioneert niet goed. De meeste kleine bedrijven zijn het gewend om niet hun bijdragen te betalen, grotere bedrijven zoals Yue Yuen betalen alleen op basis van het wettelijk minimumloon, niet het feitelijke loon. Beide beweren dat anders hun krappe winstmarges zouden worden aangetast en dat ze hun arbeidskostenvoordelen zouden verliezen.[12] De overheid knijpt een oogje dicht voor bedrijven die hun sociale premies niet betalen of onderbetalen.

“De fabriek bedriegt ons al 10 jaar,” zegt een Yue Yuan-arbeidster. “De wijk-overheid, het arbeidsbureau, het bureau voor sociale zekerheid en het bedrijf spanden alle samen om ons te bedriegen.”[13] Een andere bron van opgehoopte onvrede achter het uitbreken van de staking waren de lage lonen en het feit dat de lonen lange tijd niet waren verhoogd . Telkens als het minimumloon in Dongguan werd verhoogd, verminderde Yue Yuen de bonusbetalingen aan de arbeiders. Yue Yuen werd ooit beschouwd als een relatief goede werkgever, maar dat is niet langer het geval. Er is een hoog personeelsverloop en, zoals een arbeiders stelt bij wijze van commentaar op de staking: “Arbeiders gebruikten deze gelegenheid om hun woede te ventileren.” [14]

Chronologie

De confrontatie begint wanneer honderden arbeiders op 5 april 2014 een brug blokkeren in Dongguan.[15] Toen het bedrijf er niet in slaagde om te reageren, gingen op 14 april de arbeiders in verschillende fabrieken in staking, en meer dan 10.000 protesteerden in de straten. Honderden agenten van de oproerpolitie vielen arbeiders aan, sloegen ze in elkaar en arresteerden een aantal arbeiderts die spandoeken droegen.[16] Later bleef de politie in het fabrieksgebied, en de arrestaties bleven gedurende de hele staking doorgaan. Deze arrestaties betroffen ten minste ook twee activisten van lokale arbeidsmarkt-NGO’s[17]. De arbeiders eisten nieuwe arbeidsovereenkomsten, betere arbeidsomstandigheden, en betaling van de volledige achterstallige betalingen aan het verzekeringsfonds.

YueYuen_slogan

Op 15 april breidde de staking zich uit over alle zes Yue Yuen fabrieken in Dongguan, en betrok tot 50.000 arbeiders in de strijd, die hun kaarten aan het begin van hun ploeg afstempelden, maar niet werkten. Op 16 april vroeg het bedrijf om  onderhandelingen. Arbeiders meldden zich vrijwillig als vertegenwoordigers, maar toen het bedrijf weigerde om concessies te doen, werden de onderhandelingen afgebroken en sommige van de arbeidersvertegenwoordigers werden gearresteerd – naar verluidt met de hulp van bureaucraten van de staatsvakbond ACFTU[18]. Op 17 april beloofde de Yue Yuen directie om de toekomstige sociale premies volledig te betalen met ingang van 1 mei, op voorwaarde dat de arbeiders ook hun deel van de bijdragen zouden te betalen. Werknemers verklaarden zij niet aan het werk zouden gaan voordat het bedrijf was overeengekomen om alle achterstallige bijdragen in een keer te betalen – in contanten, omdat zij noch de vennootschap noch de regering in deze kwestie vertrouwden.

Op 18 april demonstreerden vrouwen en kinderen van de gearresteerde vertegenwoordigers van de arbeiders bij de fabrieken en voor het kantoor van het districtsbestuur om hun vrijlating te eisen. Op dezelfde dag sloten 2.000 arbeiders van andere Yue Yuen complexen in de provincie Jiangxi zich bij de staking aan, waar voornamelijk Adidas schoenen worden geproduceerd.[19] Op 21 april beloofde Yue Yuen een maandelijkse toelage voor levensonderhoud van 230 yuan te betalen met ingang van 1 mei.  “De arbeiders verwierpen dit aanbod als een belediging en  vroegen zich vol wantrouw af of de onderneming wel van plan was deze kleine concessie zoals beloofd uit te voeren. In reactie op pamfletten van de staatsvakbond die de uitkering van 230 yuan aankondigde, antwoordden de arbeiders spottend dat ze al jaren aan onbetaald pensioengeld hadden verloren en zelfs als ze volledige pensioenen plus een 230 yuan uitkering in de toekomst zouden ontvangen, zou dit niet opwegen tegen het geld dat ze al hadden verloren. Veel arbeiders hadden al meer dan tien jaar in de fabriek gewerkt en hun pensionering kwam naderbij. Ze zouden niet lang genoeg kunnen werken om veel aan toekomstig pensioen op te bouwen en zouden aldus niet in staat zijn om vele jaren van een pensioenuitkering te genieten. Andere arbeiders vermoedden dat nadat ze weer aan het werk zouden gaan, het bedrijf een manier zou vinden om ze te ontslaan, en ze niet de kans zouden krijgen om gebruik te maken van de toekomstige verbeteringen.”[20]

Daarbij was er een probleem met de sociale premies: Het was niet alleen Yue Yuen, die de volledige premies niet had betaald, maar de arbeiders hadden het ook niet gedaan. “Het grootste deel van de arbeiders bij Yue Yuen wil niet de sociale verzekering achteraf betalen, omdat ze de werknemersbijdrage uit eigen zak moeten bekostigen en ze zich dat niet kunnen veroorloven. Langdurige medewerkers moeten de sociale verzekering bedragen van tienduizenden yuan betalen! Waar kunnen ze dat geld vandaan halen?”[21] Daarom eisten de arbeiders dat Yue Yuen zowel de achterstallige betalingen van de onderneming als het werknemersgedeelte zou betalen.

Op 22 april vonden demonstraties ter ondersteuning van de Yue Yuen-arbeiders plaats in Hong Kong, Taiwan, Australië en de Verenigde Staten, terwijl in Dongguan de ACFTU opnieuw tussenbeide kwam in een poging de staking te stoppen. “Ik denk dat ze dit hebben gecoördineerd – de vakbondsfederatie, de politie en de werkgever. Ze deelden een gecombineerd klap uit tegen de arbeiders.”[22] Op deze dag sloot de politie de fabriekspoorten, zodat arbeiders de fabriek niet konden konden binnenkomen of verlaten en niet hun kaarten konden klokken bij het einde van de ploegtijd voordat ze terugkeerden naar de slaapzalen. Later bleek het management de stempelklokken helemaal verwijderd te hebben.[23]

repressie Yue Yuen

Op 24 en 25 april, brachten de plaatselijke autoriteiten nog meer oproerpolitie op de been en stationeerden ze rond en in de fabrieken om arbeiders te arresteren die nog geen werk hadden hervat – allemaal om de druk te verhogen op de arbeiders om een deal te accepteren. Zelfs ging politie in burger naar binnen en arresteerde arbeiders die weigerden om weer aan het werk te gaan. “Yue Yuen Schoenfabriek werd Yue Yuen Gevangenis“, zei een arbeider.[24] Een ander merkte op “We hebben geen andere keuze dan om weer aan het werk te gaan. Wat kun je doen als een man met schild, wapenstok en helm naast je staat?”[25]  Uiterlijk op 28 april had ongeveer twee derde van de arbeiders het werk hervat, terwijl de arbeiders in één fabriek de staking voortzetten.[26]

Beoordeling

De staking was zelf-georganiseerd, en arbeiders gebrukten hun smartphones en internet chatrooms om zich voor de protesten te mobiliseren. Leidinggevenden op de werkvloer en in sommige gevallen ervaren arbeiders speelden een doorslaggevende rol, maar net als in andere stakingen, hebben ze dit niet openlijk gedaan om vergeldingsmaatregelen door het management te voorkomen. De organisatorische diepgang was niet hetzelfde in elke vestiging en afdeling. In het ene geval waren arbeiders voorbereid en relatief goed georganiseerd, terwijl in andere gevallen ze zich alleen maar aansloten bij de staking zonder interne organisatorische samenhang[27]. Er zijn ook geruchten dat Yue Yuen leidinggevenden op de werkvloer heeft omgekocht die passief bleven of een rol speelden bij het organiseren van de staking, om uiteindelijk veel druk uit te oefenen op arbeiders en om netwerken en geweld te gebruiken om hen te dwingen terug te keren naar het werk. Afdelingschefs werden hier niet voor betaald, maar volgens een arbeider konden ze de druk niet meer aan en dwongen ze de werknemers om het werk te hervatten.[28]

“Ik heb hier al 15 jaar gewerkt, en ik ga niet zonder een goed resultaat”, zegt een 46-jarige arbeidster uit Hunan. “Veel van mijn collega’s zijn vrouwen. Ze dachten dat we zouden makkelijk te pakken zouden zijn, maar we hebben hun ongelijk bewezen.”[29]  De stakende Yue Yuen-arbeiders hielden ongeveer twee weken vol en wezen elke schikking af die het bedrijf bood die slechts ten dele hun problemen zouden hebben opgelost. Ze wilden geld in hun handen zien voordat ze opgaven of ontslag kregen, en dat verklaart hun vastberadenheid, want het is zeldzaam in China dat stakingen zo lang voortduren.

“De staking is mislukt, we hebben niet het resultaat bereikt dat we wilden”[30] De belangrijkste redenen voor het falen zijn de repressie door de regering en het feit dat sommige arbeiders ofwel de strijd na de 230-yuan-concessie hebben gestopt of voortgezet, maar met pessimistische vooruitzichten, omdat ze niet een beter resultaat meer konden verwachten en tenslotte opgaven. De staat kwam tussenbeide met geweld, het sturen van oproerpolitie en bedreigde de arbeiders, maar, ondanks de omvang van de staking en het feit dat de arbeiders de straat opgingen, heeft de staat de strijd niet onmiddellijk of helemaal kunnen onderdrukken maar pas na een tijdje. Maar uiteindelijk was de repressie succesvol.

Binnenkort verschijnt bij Arbeidersstemmen/Left-dis.nl het boek
“Als in China een vlinder met zijn vleugels klapt”

China – de werkplaats van de wereld – is al lang niet meer een economisch succesmodel.

De neo-liberale mythe wilde dat goedkope arbeid de wereldeconomie aanzwengelde. 

Maar nu de groei in China stagneert, en stakingen en rellen in omvang toenemen, welke zijn gevolgen voor het Westen? 

Na het verplaatsen van arbeid naar Azië zijn weinig werkende arbeiders in het Westen overgebleven.

Concurrentie op de arbeidsmarkt door migratie en onzekere arbeidscontracten hebben het aantal stakingen en de omvang daarvan in het Westen verminderd. 

In China staan beide ontwikkelingen felle arbeidersstrijd niet in de weg, maar bevorderen deze zelfs.

Welke zijn de gevolgen voor China en de wereld als de economische ruimte voor onderhandelingen onder druk van de crisis afneemt?

Meerdere artikelen gaan in op de economische, sociale en historische aspecten van deze vraag. Enkele korte verslagen van arbeidsonrust en een serie gedichten van een Foxconn-arbeider completeren het beeld.

Zie http://arbeidersstemmen.nl/chinavlinder.html.

“Hoewel we weer aan het werk zijn, koesteren we nog steeds wrok. We voelen ons nu allemaal gekrenkt. Naar buiten toe is de staking is opgelost, maar de onderliggende problemen zijn er nog steeds. Al met al zijn we gefrustreerd. We voelen ons vooral ontevreden vanwege de onderdrukking van de werknemers door de overheid. Ieder van ons voelt zich erg boos dat hij nu wordt gedwongen om te werken.” Deze woede heeft geleid tot een aantal aanvallen op leidinggevende op de werkvloer.[31]

Yue Yuen heeft bekend gemaakt dat de staking het bedrijf 27 miljoen USD direct heeft gekost aan gederfde winst en extra luchtvrachtkosten en dat de afwikkeling de  personeelskosten met 31 miljoen dollar dit jaar zal verhogen.[32] Yue Yuen is bezig met het verplaatsen van de productie voor de komende jaren van Dongguan naar de binnenlandse provincies en Vietnam en Indonesië, ondanks bezorgdheid over het gebrek aan infrastructuur en lagere productiviteit. De toenemende eisen en de strijdbaarheid van de arbeiders en de daaruit voortvloeiende hogere lonen moedigen het kapitaal aan om te verplaatsen. Nike en Adidas zijn begonnen productie te verplaatsen naar gebieden in het binnenland of, bijvoorbeeld, naar Vietnam waar de lonen nog lager zijn.

Zelfs tijdens de staking, reageerde Adidas snel en verschoof orders: “Om de gevolgen [van de staking] voor onze activiteiten te minimaliseren, verplaatsen wij momenteel een deel van de toekomstige orders die aanvankelijk waren toegewezen aan Yue Yuen Dongguan naar andere leveranciers,” verklaarde een Adidas woordvoerdster per e-mail. De Duitse sportswear-maker “beschikt over een zeer flexibele supply chain.”[33] Tijdens de staking verhuisde Adidas ook apparatuur van Yue Yuen fabrieken en stuurde ze naar andere schoenfabrieken in de provincie Guangdong.[34]

Vertaling van de kern van het artikel “The new strikes in China” door Nao op https://libcom.org/blog/new-strikes-china-28072014

Deze vertaling mag in haar geheel worden overgenomen met vermelding van de bron:
https://arbeidersstemmen.wordpress.com/2016/08/19/2014-de-grootste-staking-in-china-ooit/

 

Noten

[1] https://portside.org/2014-05-07/plying-social-media-chinese-workers-grow-bolder-exerting-clout (citeert een artikel uit de New York Times).

[2] Dongguan is in de afgelopen twee decennia uitgegroeid tot een industriële stad van acht miljoen inwoners. Ingeklemd tussen Shenzhen en Guangzhou, is ze het centrum van de exportgeleide economische structuur van contractfabricage, dat wil zeggen de productie van onderdelen of de assemblage van geprefabriceerde elementen tot producten voor grote internationale merken. Het merendeel van de arbeiders zijn migranten van het platteland en andere provincies.

[3] http://www.4-traders.com/YUE-YUEN-INDUSTRIAL-HOLD-1412683/news/Yue-Yuen-Industrial–Strike-hit-footwear-company-resumes-production-18349136/

[4] http://www.yueyuen.com; http://www.bloomberg.com/news/2014-04-21/china-strike-at-nike-adidas-factory-extends-to-sixth-day.html; http://sinosphere.blogs.nytimes.com/2014/04/17/workers-strike-at-shoe-factory-over-benefits-dispute/?_php=true&_type=blogs&_r=0

[5] http://www.corpwatch.org/article.php?id=15947

[6] 13 http://www.clb.org.hk/en/content/defeat-will-only-make-us-stronger-workers-look-back-yue-yuen-shoe-factory-strike

[7] http://blog.sina.cn/dpool/blog/s/blog_ed2baf420101wdoo.html (Chinese), http://www.clb.org.hk/en/content/defeat-will-only-make-us-stronger-workers-look-back-yue-yuen-shoe-factory-strike.

[8] In dit soort fabrieken stempelt ieder werknemers bij het begin en bij het einde van zijn werktijd een persoonlijke kaart af bij een stempelklok, meestal bij de in- en uitgang. Op deze manier levert hij bewijs van gewerkte uren. De stempelkaarten vormen een belangrijk gegeven voor de loonuitbetalingen. Toelichting van de vertaler.

[9] Ibid. noot 7.

[10] Ibid.

[11] Chinese bedrijven moeten premies betalen voor pensioenen, medische zorg, en werkloosheid, die kan oplopen tot ruim 10 procent van het salaris van de werkneme. Zie voor een Engelstalige uitleg: http://www.china-briefing.com/news/2012/02/21/mandatory-social-welfare-benefits-for-chinese-employees.html and: http://www.chinalawblog.com/2013/11/china-employer-taxesemployee-taxes-are-we-having-fun-yet.html.

[12] http://www.chinalaborwatch.org/news/new-482.html.

[13] http://revolution-news.com/china-thousand-yue-yuen-nike-adidas-factory-workers-strike-unpaid-pensions/

[14] http://www.clb.org.hk/en/content/defeat-will-only-make-us-stronger-workers-look-back-yue-yuen-shoe-factory-strike.

[15] Een chronology van de strijd is hier te vinden: http://www.ilabour.org/Item/Show.asp?m=1&d=2957 (Chinees).

[16] Een spandoek droeg de “Betaal onze sociale verzekeringen, betaal het woningenfonds”, zie de video op http://youtu.be/6Ca-hoozEGE and another one on http://www.bbc.com/news/business-27059434.

[17] NGO= Niet-Goevernementele Organisatie: https://nl.wikipedia.org/wiki/Niet-gouvernementele_organisatie. Voor fotos van het politie-optreden en de arrestaties zie: http://revolution-news.com/china-thousand-yue-yuen-nike-adidas-factory-workers-strike-unpaid-pensions/ and http://revolution-news.com/biggest-strike-chinas-history-enters-6th-day-police-arrested-organizers-workers-battle-swat-troops/.

[18] http://www.ilabour.org/Item/Show.asp?m=1&d=2957

[19] http://www.scmp.com/comment/article/1499178/china-cant-ignore-workers-well-being-if-it-wants-avert-strikes.

[20] Aantekeningen van een bezoek aan Dongguan en discussies met arbeiders, april 2014.

[21] http://www.clb.org.hk/en/content/defeat-will-only-make-us-stronger-workers-look-back-yue-yuen-shoe-factory-strike.

[22] http://www.clb.org.hk/en/content/defeat-will-only-make-us-stronger-workers-look-back-yue-yuen-shoe-factory-strike [我怎么感觉他们好像是商量好了,工会,警察,资方,打一套组合拳,对象就是员工]

[23] https://portside.org/2014-05-07/plying-social-media-chinese-workers-grow-bolder-exerting-clout.

[24] http://www.clb.org.hk/en/content/defeat-will-only-make-us-stronger-workers-look-back-yue-yuen-shoe-factory-strike. De geinterviewden verklaarden ook dat arbeiders ook politie-agenten hadden gesproken die in feite sympathiseerden met de arbeiders, maar die zeiden dat ze bevelen moeten opvolgen.

[25] Ibid.

[26] http://www.bloomberg.com/news/2014-04-25/china-tells-nike-shoemaker-to-rectify-striker-benefits-by-today.html; http://www.clb.org.hk/en/content/defeat-will-only-make-us-stronger-workers-look-back-yue-yuen-shoe-factory-strike.

[27] Ibid.

[28] Ibid.

[29] http://www.clb.org.hk/en/content/pressure-local-authorities-forces-many-yue-yuen-strikers-back-work.

[30] http://www.breitbart.com/system/wire/614cdcb4-53e9-415b-a2bb-aebf5f1ee76a.

[31] http://www.clb.org.hk/en/content/defeat-will-only-make-us-stronger-workers-look-back-yue-yuen-shoe-factory-strike.

[32] 37 http://www.bloomberg.com/news/2014-04-25/china-tells-nike-shoemaker-to-rectify-striker-benefits-by-today.html.

[33] http://www.bloomberg.com/news/2014-04-24/adidas-to-move-some-output-from-strike-disrupted-factory.html.

[34] https://www.chinalaborwatch.org/news/new-484.html.

Advertenties
2014: De grootste staking  in China ooit

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s