Wanneer in China een vlinder met zijn vleugels klapt …

 

Kaft_hardcover
http://arbeidersstemmen.nl/chinavlinder.html

Deze week is  onder bovenstaande titel een tekstbundel verschenen over crisis en arbeidersstrijd in China.

De belangrijkst bijdragen komen van de Chinese groep Chuang, waarvan we op dit blog al herhaaldelijk teksten hebben vertaald.

Hieronder enkele fragmenten.

Geen weg vooruit en geen weg terug: China in het tijdperk van rellen Chuang

In een strikt kwantitatieve zin kennen steden zoals Guangzhou, Shenzhen en Dongguan in de Chinese Parelrivier Delta meer rellen dan zelfs Athene. Als men daaraan toevoegt stakingen, blokkades en soortgelijke ‘massa-incidenten’ dan overtreffen de Chinese protesten regelmatig wereldwijde trends zowel in omvang als in ernst. Vooral omdat het gebrek aan legale alternatieven (of het uitgeput raken daarvan) de tendens in zich draagt te veranderen in een opstand in meerdere fabrieken waarin miljoenen dollars aan machinerie dreigen verloren te gaan. Elders zou dit slechts goedaardige protesten of wat stakingsposten aan de poort hebben opgeleverd. Toch zien we op tv en in de kranten niet vaak de straten en steegjes van Xintang terwijl we wel die zien van Athene, omzoomd met brandende auto’s en oprukkende oproerpolitie die zwermen van relschoppers uiteenslaan onder de schemerige gloed van dubbele gouden bogen van McDonalds. In plaats daarvan worden beelden van de branden in Athene gesteld tegenover de schitterende skylines van de kuststeden van China, afgewisseld met een opwaartse trend-grafieken van productiviteit, winstgevendheid en vooruitgang.

Deze grafieken verbergen echter dat dergelijke ‘massa-incidenten’ in de afgelopen tien jaar zijn toegenomen. Deze toenemende onrust wordt in feite erkend door tal van officiële bronnen zoals het jaarlijkse “Report on China’s Rule of Law” (No 12). In tegenstelling tot andere bronnen die slechts proberen de ‘incidenten’ te turven en naar categorieën uit te splitsen, merkt dit rapport ook op dat ongeveer 30% daarvan plaats vond in de provincie Guangdong, waarvan de Parelrivier Delta deel uitmaakt. (…)

Ondanks deze trends blijft oproer in China hoofdzakelijk binnen de perken. Er is geen Tiananmen geweest in 2000, en pogingen om zich verdergaand te organiseren dan de muren van één fabriek of de begrenzingen buurt, hebben tot nu toe niet in een substantiële vorm kunnen overleven. Misschien nog belangrijker is: rellen en stakingen in China stellen meestal uitdrukkelijk eisen — wat betekent dat ze vaak zeer specifieke, lokale eisen stellen aan de bestaande machten. Veel van dergelijke “incidenten” functioneren aldus goed binnen de huidig aanvaarde machtsstructuren en neigen naar onderhandelingen, in het bijzonder wanneer de eisen de vorm aannemen van een beroep op de centrale overheid om ‘corrupte’ lokale ambtenaren te ontslaan, ondanks het feit dat de lokale ambtenaren vaak gewoon reageren op materiële prikkels ontworpen door diezelfde centrale overheid. Dit is een duidelijk verschil met de tendens in Egypte, Griekenland, Spanje of zelfs met de Occupy-beweging in de VS, waar de ‘massa-incidenten’ in toenemende mate hun eigen eisen voor een eenvoudige hervormingen of afkoop hebben verlaten (…).

In de meest algemene zin werd de Chinese economische ontwikkeling sinds het einde van de jaren 1970 gekenmerkt door twee grote klassedynamieken. Samen geven deze dynamieken China’s overgang aan van een chaotisch inconsistent socialisme – dat een coherente productiewijze miste – naar integratie in het mondiale kapitalisme. De eerste van deze twee dynamieken was de consolidatie van een ‘bureaucratisch kapitalistische klasse’, waartoe de eerste serieuze aanzet werd geleverd door het smeden van loyaliteit tussen de ‘rode’ (politieke) elite en de (technische) elite van ‘experts’ in de reactie van de late jaren 1970 op de Culturele Revolutie. In de loop van de daarop volgende tien jaar, zou dit verbond een stevig verankerd kenmerk van de Chinese klassehiërarchie worden:

“[…] Vele kaders en hun verwanten en medewerkers slaagden erin om enorme private rijkdom te vergaren en zich binnen een paar jaar op te werpen tot de eerste generatie van de China’s kader-kapitalistische klasse, of bureaucratische kapitalisten. De inflatie, corruptie en klassenpolarisatie culmineerden in 1988 tot een crisis die de weg vrijmaakte voor de grootschalige onrust van 1989.”

De incidenten van 1989 waren echter slechts het begin van wat al snel een tendens werd tot min of meer voortdurende onrust verspreid over alle demografische kenmerken en die zich uitbreidde tot in vrijwel elke geografische uithoek. Tiananmen had uiteindelijk de betekenis om vooral de geherstructureerde heersende klasse in het zadel te helpen, en de laatste verzet plegende segmenten van de intelligentsia – de studenten zelf – in de partij op te nemen.

Maar terwijl aan vele van de opstandige studenten lucratieve carrières werden aangeboden, werden de arbeiders gewoon overgelaten aan de tanks. Met Tiananmen begint dan ook de tweede grote dynamiek van de periode: de verandering van de Chinese arbeidersklasse in een proces van ‘proletarisering’ – dat wil zeggen, het voortbrengen van een bevolking die geen productiemiddelen bezit zoals fabrieken of grote stukken land, en die voor haar voortbestaan afhankelijk is van een loon in geld (vaak uit tweede of derde hand) om goederen op de markt te kopen. In China houdt dit proces niet alleen in het ontmantelen van de roestige oude staatsbedrijven in de voormalige industriële bolwerken van het land en de ontbinding van arbeidersklasse van het socialistische tijdperk, maar ook de geboorte van nieuwe centra van industrie en consumptie in de havensteden van het zonnige zuiden, bemand door een nieuwe generatie van arbeiders. Een belangrijk deel van deze nieuwe arbeidersklasse bestaat uit interne gastarbeiders van het platteland (农民 工, nongmingong), die ofwel geen toegang hebben, of meer moeten betalen voor diensten van de staat (onderwijs, werkloosheidsverzekering, etc.) in de gebieden waar ze werken, en die in plaats daarvan afhankelijk zijn van door de overheid geautoriseerde bijdragen van hun werkgevers in de vorm van verzekeringspremies (waarvan echter vaak blijkt dat ze niet of te weinig zijn betaald). Deze industriële ontwikkeling heeft als een steen in de vijver tot een effect van golfbewegingen op andere lagen van de Chinese samenleving geleid, zoals verstedelijking en aantasting van het milieu, wat weer leidt tot protesten tegen grondonteigening, overmatig gebruik van natuurlijke hulpbronnen en industriële vervuiling, naast gigantisch toenemende arbeidsonrust. (…)

De aanhoudende vertraging van de economische groei die het land sindsdien heeft gezien, heeft geleid tot een terugkeer naar defensieve eisen, maar nogmaals, de kwestie is niet de aard van de eisen. Belangrijker is de voortdurende toename van zowel de frequentie van massa-incidenten als de aantallen werknemers die deelnemen — met als waarschijnlijke hoogtepunt de grootste staking in de moderne geschiedenis van China die zich voordeed in 2014, toen veertigduizend arbeiders de Yue Yuen schoenfabriek in Dongguan uitliepen. (…)

Stakingen maken een belangrijk deel uit van de recente Chinese onlusten. Daarnaast bevinden deze stakers zich in de nabijheid van enkele van de meest centrale industriezones van de wereld. Op basis van dit simpele gegeven wordt vaak aangenomen dat het mogelijk is de grenzen van de huidige strijd in China te boven te komen door de ene of andere nieuwsoortige vakbeweging – met een netwerkstructuur, zelfstandig ten opzichte van de staatsvakbonden en gebaseerd op directe democratie. Weliswaar denkt men dat de meest recente digitale technologie daartoe kan bijdragen (“autonomie + internet” is in de afgelopen twintig jaar uitgegroeid tot een soort containerbegrip van links), wordt deze beweging min of meer opgevat als de wedergeboorte van de vakbeweging in China – zoals b.v. in een recent rapport van het China Labor Bulletin, onder de titel “Op zoek naar de Vakbond: de arbeidersbeweging in China 2011-13”. De suggestie is hier duidelijk. We weten al wat de methode is voor het overwinnen van de huidige impasse van de strijd in China: de vakbond. Dit organisatiemodel moet alleen nog door de ‘arbeidersbeweging’ worden ‘gevonden’. Een dergelijke benadering is puur formalistisch, omdat de organisatie niet wordt begrepen als de confrontatie en het overschrijden van grenzen in een specifieke reeks van conflicten.

Het is beter om vanuit een ander uitgangspunt te vertrekken. Er is geen reden om aan te nemen dat er een ‘arbeidersbeweging’ in de traditionele zin bestaat omdat er een opeenvolging van stakingen is. Evenmin kunnen we aannemen dat ‘de vakbond’ de organisatievorm is die kan dienen als middel voor het overwinnen van de mislukkingen van deze strijd, alleen maar omdat hij deze rol heeft gespeeld (zou hebben gespeeld) in de geschiedenis. Dit is misschien het geval geweest bij het ontstaan van de ‘massa-arbeider’ in het Westen, maar deze voorwaarden zijn grotendeels afwezig in een de-industrialiserend China, net zoals ze nu afwezig zijn in de gedeindustrialiseerde VS en EU.

 

– in plaats van een woord vooraf – Fredo Corvo

Wat zijn de gevolgen voor de rest van de wereld nu de economische groei in China stagneert en als straks stakingen en rellen in China de heersende macht van de Chinese Communistische Partij (CCP) ter discussie stellen? (…)

Wanneer (…) de Sovjet-Unie, de Volksrepubliek China, Noord-Korea, Vietnam, de Oost-Europese landen ten tijde van het Oostblok worden beschouwd als ‘socialistische’ landen, dan is dit alleen mogelijk op basis van de door Lenin aan het reformisme ontleende gelijkstelling van staatskapitalisme aan socialisme. (…)

Het idee van de veronderstelde superioriteit van deze vorm van staatskapitalisme is inmiddels overduidelijk onjuist gebleken door het failliet van bijna al deze landen. China heeft dit failliet slechts kunnen voorkomen – omwille van het behoud van de macht van de CCP – door een openlijke inschakeling in de neoliberale wereldorde en door in de internationale arbeidsverdeling de plek in te nemen van ‘werkplaats van de wereld’. Met het stagneren van de economisch groei en het toenemen van stakingen en rellen in China, begint nu het wereldkapitalisme – zoals vooruitgezien door Anton Pannekoek – na een eeuw voor de tweede keer te wankelen onder oorlog en dreigende arbeidersstrijd.

De groep Chuang heeft de verdienste om te wijzen op de internationale betekenis van de ontwikkelingen in China. Een opstand in de ‘werkplaats van de wereld’ zal door de plaats van de Parelrivierdelta in de internationale arbeidsverdeling zich onmiddellijk uiten in het vastlopen van de wereldwijde logistiek van het kapitalisme. Net als de Russische Revolutie destijds, zal een Chinese Revolutie in onze tijd een enorme weerklank vinden bij arbeiders niet alleen in China, maar over de gehele wereld. De enorme concentraties van arbeiders en productiefaciliteiten, gekoppeld aan de hoogwaardige technologische vaardigheden in de arbeidersklasse, maken dat een eventuele verovering van de macht door strijdende arbeiders in China zich ook langere tijd kan handhaven dan waar dan ook ter wereld. Tenslotte, voor de weinige revolutionaire elementen die in het Westen zijn blijven vasthouden aan het revolutionaire potentieel van de internationale arbeidersklasse, vormen de teksten van Chuang een belangrijke vorm van inspiratie omdat ze laten zien dat migratie en onzekere arbeidscontracten in China felle arbeidersstrijd niet in de weg staan, maar deze zelfs bevorderen.

Daarbij schuwt Chuang niet om zelfbewust meerdere mythen en drogredenen van diverse huidige zich communistisch noemende groepen in het Westen door te prikken, van het Keynesianisme in marxistische verpakking tot het geleur met de combinatie vakbeweging en sociale media.

Vanuit de standpunten echter van het “Westerse marxisme” van Anton Pannekoek en de GIC zo’n 70 tot 100 jaar geleden, kleven aan Chuang ook enkele neo-moderne zwakheden die overeenkomen met de theoretisering door groepen in Europa en Amerika van de verzwakking van de arbeidersstrijd in de voormalige centrale landen van het kapitalisme onder druk van het neoliberalisme sinds de jaren 1980. We noemen hier de achteruitgang van de betekenis van de traditionele arbeidersklasse door automatisering, robotisering en uitbesteding van productie naar India en China, verschuiving naar de dienstensector, privatisering, aanvallen op het ‘sociale loon’, flexibilisering, toenemende baanonzekerheid, migratiearbeid, en in verband met het laatste niet te vergeten en niet in het minst: vreemdelingenhaat.

Het is overduidelijk dat een nieuwe generatie zich het communisme opnieuw eigen moet maken. Niet als dogma, maar als methode, en als geheel van standpunten die resulteren uit de toepassing van het historisch materialisme. Deze toe-eigening kan slechts gebeuren door een vernieuwing in het licht van de actualiteit. Maar dat is iets geheel anders dan het verwerpen van de methode en van elk samenhangend geheel van standpunten als ‘programmatisch’, zoals het academisme voorstelt.

In het Westen wordt – begrijpelijk gezien de achteruitgang van de arbeidersstrijd sinds de jaren 1980 – getwijfeld aan de betekenis van de arbeidersklasse, van haar strijd, aan haar mogelijkheid tot bewustwording en aan de geldigheid van de theoretische uitdrukking daarvan, het historisch materialisme of Marxisme. Vanuit de academische wereld wordt het verlaten van de standpunten van de arbeidersklasse vanzelfsprekend bevorderd. (…). Van de kant van de teleurgestelde ‘ultralinksen’ is een beweging in de richting van het academisme te zien.

(…)

Een opstandige beweging van de arbeiders in China, ook al zou deze maar tijdelijk slagen in het doen terugdeinzen van de staat, zal wereldwijd een enorme stimulans betekenen voor het ontwaken van de arbeidersklasse.

-.-

“Wanneer in China een vlinder met zijn vleugels klapt …” verschijnt in twee versies, als E-pub en als printing-on-demand met hardcover.
Zie voor alle informatie:  http://arbeidersstemmen.nl/chinavlinder.html.

Direct te bestellen via de plaatselijke boekhandel (ISBN 9789402153767) of bij bol.com.

 

 

Advertenties
Wanneer in China een vlinder met zijn vleugels klapt …

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s