USA: massawerkloosheid en de strijd tegen ‘flexibele’ arbeidscontracten, door Henri Simon

bron: ligcom.org

Henry Simon 

De bekende Franse radencommunist Henri Simon heeft deze zomer een uitgebreid artikel geplaatst dat uiterst treffend de sociale situatie in de VS beschrijft, die heeft geleid tot de verkiezing van Trump.

Alvorens Henri Simon aan het woord te laten, geef ik een fragment uit een hier eerder verschenen artikel. Dit geeft namelijk in het kort de verarming van de Amerikaanse arbeidersklasse weer, die Simon zeer uitgebreid en bloemrijk beschrijft; helaas te uitgebreid om hier te vertalen:

“Sinds de jaren 1980 hebben we onder de druk van het neoliberalisme een verzwakking van de arbeidersstrijd gezien in de voormalige centrale kapitalistische landen. We noemen alleen de daling van het belang van de traditionele  industriële arbeidersklasse in blauwe overal door automatisering en uitbesteding van productie naar Azië, de verschuivingen van werkgelegenheid naar de sector van relatief laagbetaalde diensten, privatiseringen, aanvallen op het ‘sociale loon’ (sociale voorzieningen betaald uit premies en belastingen), toenemende baanonzekerheid, flexibilisering van arbeidscontracten en de invoer van arbeidsmigranten met een verschillende mate van legaliteit.

Een steeds groter deel van degenen die het ‘geluk’ hadden om te worden uitgebuit, werken onder tijdelijke contracten, met een semi-legale status, of als illegale werknemers die geen toegang hebben tot sociale voorzieningen als gezondheidszorg, onderwijs, enz. Deze verschuiving van vaste contracten naar tijdelijke, naar semi-legaliteit en illegaliteit, is niet beperkt tot de Verenigde Staten, maar is een wereldwijde trend sinds het neoliberalisme  de geneugten van de globalisering bracht. In India en China, zien we dezelfde tijdelijke contracten, hetzelfde gebruik van ‘allochtone’ arbeidskrachten, in dit geval uit hun enorme achterlanden.

Het resultaat is massale de-industrialisatie en inkomensonzekerheid geweest met verwoestende gevolgen voor de gemeenschappen van de arbeiders: werkloosheid, armoede, huisuitzettingen, gebroken gezinnen en verslaving aan alcohol en drugs.

Na de verkiezing van Trump

Henri Simon:

(…)

Waarom leidt een zo ernstige ellende van de werklozen niet tot plaatselijke of wereldwijde revoltes van degenen die eronder lijden, samen met bijvoorbeeld  de werkenden met tijdelijke contracten van wie de sociale situatie niet veel beter is?

Voordat we deze vraag kunnen beantwoorden, is het van belang om een aantal  cijfers te geven die de gegevens relativeren die hier en daar worden worden gepresenteerd om de sociale en economische situatie in de Verenigde Staten te beschrijven. Tussen 1971 en 2016, in vijfenveertig jaar, groeide de bevolking van 210 miljoen naar 320 miljoen, een stijging van 50%. In dezelfde periode nam het totale BBP toe van $1.167 miljard naar $17.500 miljard, dus vijftien keer meer. Zo is het BBP per hoofd van de bevolking in dezelfde periode met 10 vermenigvuldigd. Deze theoretische toename van de individuele rijkdom komt totaal niet overeen met de verdeling van de welvaart tussen kapitaal en arbeid en, als we kijken naar de achteruitgang van het aandeel in de welvaart van hen die hun arbeidskracht te verkopen, zien we een totaal scheve verdeling tussen de verschillende sociale lagen.

Er is wel degelijk sprake geweest van een historische daling van uitbuitingsgraad van de arbeid na 1965, maar sinds de jaren van Clinton gaat de uitbuitingsgraad weer omhoog. De uitbuitingsgraad daalde aan het einde van de periodieke cyclus in in de crisis die er op volgde (1998-2002 en 2007-2009), maar herstelt dan geleidelijk in 2006 tot het niveau van de jaren 1960 en om daarna in 2012-2013 dat niveau voorbij te streven.

Niet alleen neemt de meerwaardevoet toe, maar ook het aandeel van deze meerwaarde dat door het kapitaal wordt binnengehaald, neemt toe. Wanneer we het inkomen van de best betaalde werknemers uit de berekening van het loonaandeel weglaten, komt de dramatische achteruitgang van het aandeel van de arbeid in de Verenigde Staten meer tot zijn recht. In de jaren 1990 en 2000, bedraagt de uitholling van het aandeel van de arbeid 6 procentpunten (8).

Dit geheel veroorzaakt verschuivingen in de verdeling van de inkomsten tussen de verschillende sociale klassen. Het belang van deze veranderingen in de Amerikaanse bevolking wordt aangegeven door een vergelijking van sociale lagen naar de inkomen tussen 1971 en 2015. Het aandeel in de bevolking van de middeninkomens is gedaald van 61% naar 50%, het aandeel van de lagere inkomens steeg met 25% tot 29% van de bevolking en het aandeel van de hogere inkomenstrekkers steeg van 14% naar 21% (9).

In de afgelopen tientallen jaren hebben geografische verplaatsingen van de industrie plaatsgevonden en is de dienstensector de ontwikkeld. Daarom is het van belang om te zien dat het verplaatsen van werkgelegenheid ook heeft geleid tot de verplaatsing van de economische groei en de koopkracht van consumenten. Elke verplaatsing van industriële activiteiten van het uiterste noord-oost naar het zuiden gaat gepaard met een achteruitgang van de inkomens, een vermindering van de secundaire arbeidsvoorwaarden en een verslechtering van de arbeidsomstandigheden. De vertragende groei van de economie komt ook in 2016 in alle sectoren duidelijk naar voren. Het aantal ontslagen steeg in april met 35% ten opzichte van maart; in de eerste vier maanden van 2016 bereikte het aantal ontslagen 250.000, het hoogste niveau sinds 2009. De cijfers die dagelijks worden gegeven voor zowel het aantal gedwongen ontslagen als het loonbedrag zijn moeilijk om  te interpreteren. Na de dramatische achteruitgang in de eerste vijf maanden van 2016, zijn bijna “300.000 nieuwe banen geschapen.” De salarissen zijn in één jaar gestegen met 2,6%, maar dat kan het resultaat zijn van een tekort aan geschoolde werknemers. Economen achten de kans groot op een nieuwe recessie in de komende twaalf maanden (10).

De econoom Paul Craig Roberts – voormalig staatssecretaris (in de Nederlandse betekenis) van Financiën in de regering-Reagan – uit als volgt zijn zorgen:

“De Amerikaanse economie wordt begraven wanneer  de banen van middenklasse worden verplaatst en het financiële systeem wordt gedereguleerd.

De bestuurders en aandeelhouders hebben geprofiteerd van het verplaatsen van werkgelegenheid omdat de lagere arbeidskosten tot hogere winsten leidden. Deze voordelen kwamen aan de aandeelhouders ten goede in de vorm van meer waarde terwijl de bedrijfsleidingen “performance bonussen” (prestatietoeslagen) opstreken. Wall Street heeft op zijn beurt geprofiteerd van de stijging van de markten als gevolg van de stijging van de winsten.

Maar het verplaatsen van banen leidde ook tot de verplaatsing van de groei en de koopkracht van de consument. Ondanks beloften van een ‘nieuwe economie’ en betere banen, bestaat alternatieve werkgelegenheid meer en meer uit deeltijd banen en slecht betaalde banen in de dienstensector, zoals verkoper, serveerster of barman.

De verplaatsing van banen in de industrie en professionele diensten naar Azië heeft de groei van de vraag in de VS tot stilstand gebracht, de middenklasse gedecimeerd en heeft geleid tot onvoldoende werkgelegenheid voor afgestudeerden die vervolgens niet in staat zijn om hun studieleningen terug te betalen. De opwaartse sociale mobiliteit die de Verenigde Staten als een ‘kans samenleving’ boden, werd uitverkocht voor winst op korte termijn.” (11).

Hoe kunnen al deze categorieën van een sociale klasse (degenen die om te overleven hun arbeid moet verkopen) hun economische en maatschappelijke positie behouden en strijd voeren tegen de voortdurende aantasting door het kapitaal op het aandeel van de geproduceerde waarde toegekend aan de uitgebuiten of aan sociale bijstand aan die werklozen in bovenbeschreven nood?

Voor al diegenen die tot bittere armoede zijn vervallen, is het antwoord duidelijk: de plek waarop ze zich bevinden en hun versnippering maken dat ze over geen enkel middel beschikken om welke sociale rebellie dan ook te ontketenen. Deze onoverkomelijke onmacht leidt tot sociale achteruitgang die hierboven is geschetst.

Daarentegen doen de arbeiders met tijdelijke contracten van alles om in ieder geval financiële verbetering te krijgen.

De strijd voor 15 dollar per uur

Zoals een commentator opmerkt, deze strijd is staat “symbool voor alles wat er mis is in de economie” (12). Deze strijd werd een paar jaar geleden aangegaan tegen de fastfoodketens, waarvan McDonald’s de belangrijkste was (13).  Op 14 april 2016 werd een hoogtepunt bereikt toen in meer dan 320 steden in de VS bij de McDonalds restaurants stakingsposten stonden waarbij meerdere tienduizenden waren betrokken. Deze strijd heeft zijn terrein geleidelijk uitgebreid naar alle arbeiders met tijdelijke contracten in alle bedrijfstakken waar het loon vaak nog ver beneden de $15 per uur is (McDonalds adviseert zijn franchisenemers eind 2016 een salaris van $10 per uur te betalen) (14).

Op 12 en 13 augustus zal in Richmond (Virginia) een congres worden gehouden van duizenden “lage lonen”-werknemers dat zal proberen om de beweging van al deze medewerkers te verenigen rond twee eisen: 15 dollar per uur en de oprichting van vakbonden. Maar de leiders van deze beweging (min of meer gekoppeld aan de vakbond SEIU) (15) willen ook de groep bereiken die uit de Amerikaanse maatschappij gestoten is, en die vaak ook dezelfden zijn die voor minder dan 10 dollar per uur werken in de meest volslagen onzekerheid: migranten van allerlei herkomst, die protesteren tegen politiegeweld, Afro-Amerikanen, Latino’s (meer dan de helft van de Afro-Amerikanen en driekwart van Latino’s verdienen minder dan $15 per uur). “Onzekere banen zijn een erfenis van de slavernij en degenen die in die baantjes werken, hebben nog nooit deel van de middenklasse uitgemaakt” (16).

Terwijl de eis van een minimumloon relatief eenvoudig is, afhankelijk van de federale overheid en / of die van de staten, dan geldt dat niet op dezelfde manier voor de eis van vakbondsvertegenwoordiging. In de huidige context is deze vertegenwoordiging vrijwel onmogelijk. In de VS is er geen arbeidswetgeving zoals in sommige andere landen waarin collectieve arbeidsovereenkomsten voor bedrijfstakken bestaan. Er wordt slechts één vakbond als zodanig erkend in een complexe procedure, en wel slechts op één niveau van vertegenwoordiging, dat van de onderneming. En dan nog kan slechts representativiteit worden verkregen voor één enkele vakbond die met een meerderheid van de werknemers van het bedrijf wordt gekozen. (India kent eenzelde systeem; vertaler). In de praktijk kan volgens een dergelijke procedure nauwelijks een vertegenwoordiging worden behaald in zeer kleine eenheden zoals franchise bedrijven. Nog veel minder kans is er om een vakbondsvertegenwoordiging erkend te krijgen bij de firma die de franchise uitgeeft, aangezien de medewerkers van de franchisenemers in geen rechtsverhouding tot de franchisegever staan.

Om al deze tijdelijke arbeidskrachten een collectieve vertegenwoordiging te geven, zou men de arbeidswetgeving in de Verenigde Staten moeten herzien. Deze situatie maakt dat, op dit moment, de enige uitweg is om met een gezamenlijke staking de federale of lokale overheden te dwingen om langs legale weg het minimumloon op te leggen.

De tijd zal uitwijzen hoe dat zich kan ontwikkelen.

(…) zie deel 2 van dit artikel

H.S.

Noten

(ontbrekende noten hebben betrekking op in de vertaling weggelaten tekst)

(9) Courrier International, 13 april 2016.

(10) Het aantal ontslagen in alle sectoren steeg met 35% in april ten opzichte van maart (Le Monde, 9 mei 2016). De werkgelegenheid in de VS wordt opnieuw aangezwengeld, maar twijfel blijft bestaan (Le Monde, 11 juli 2016). “Tekort aan geschoolde werknemers leidt in de VS tot hogere lonen terwijl de bevolking vergrijst” (Financial Times, 20 april 2016).

(11) “De Amerikaanse economie is niet hersteld en zal niet herstellen” van de econoom Paul Craig Roberts, gepubliceerd op 18 februari 2016 op zijn blog www.paulcraigroberts.org/2016/02/18/expanded-version-the-us-economy-has-not-recovered-and-will-not-recover/

(12) The Washington Post, 2 juli 2016.

(13) “ McDonald’s hit by mass pickets over wages “ (Financial Times, 15 april 2016).

(14) Deze strijd was moeilijk vanwege het franchise-systeem dat maakt elke vestiging verschillende arbeidsomstandigheden en beloning kan hebben. Men is geen werknemer van McDonald’s, maar van een X werkgever die actief is onder de vlag van de franchise McDonald’s.

(15) Service Employees International Union (SEIU) maakt deel uit van de organisatie Change to Win die in 1950 samen met de Teamsters en de United Farm Workers,  brak met  de vakcentrale AFL-CIO en die daar niet toe terugkeerde. Deze vakbond heeft een belangrijke rol gespeeld in de staking van medewerkers van hotels, residenties en schoonmaakbedrijven in Californië, die in 2006 werd uitgebreid naar alle Amerikaanse staten.

(16) “Minimum wage crusaders are holding convention to talk about racism “, door Jim Tankersley (The Washington Post, 21 juli 2016).

Vertaling van fragmenten van het Franstalige artikel USA. De relatieve verzwakking van de ‘meester van de wereld’ door H.S.

Gepubliceerd in Echanges No. 156 (zomer 2016)

Bron van de oorspronkelijk Franse tekst: http://www.echangesetmouvement.fr/2016/09/etats-unis-laffaiblissement-relatif-du-maitre-du-monde

Dit artikel mag in zijn geheel worden overgenomen met vermelding van de bron:
https://arbeidersstemmen.wordpress.com/2016/11/26/usa-massawerkloosheid-en-de-strijd-tegen-flexibele-arbeidscontracten-door-henri-simon/

Advertenties
USA: massawerkloosheid en de strijd tegen ‘flexibele’ arbeidscontracten, door Henri Simon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s