Ondertussen, aan de achterdeur van Iran

Over het ontstaan van een Chinees-Russisch blok

English version

Ontmoeting van Zarif (l) en Lavrov (r) in Moskou
Ontmoeting van Zarif (l) en Lavrov (r) in Moskou

Na de geheimzinnige aanvallen op Saoudische olie-installaties, richten de media weer de aandacht op de Perzische Golf. Het was alweer een tijdje stil rond het machtsvertoon van Trump aan de voordeur van Iran. De Verenigde Staten zijn er niet in geslaagd om landen van de EU, zoals de altijd tegenstribbelende Duitsland en Frankrijk, en zelfs niet de voorheen trouwe bondgenoten Groot-Brittannië en Nederland, achter hun plannen te scharen om Iran verder in isolement te drijven. Tijdens de G7-top in augustus haalde Macron tevergeefs de Iraanse minister van buitenlandse zaken Zarif naar Biarritz in een poging om gesprekken tussen Teheran en Washington op gang te brengen. Volgens Macron wilden de G7 verdere escalatie (in de Perzische Golf) tegengaan en voorkomen dat Iran kernwapens verwerft. (1Daarnaast is het in het belang van landen van de EU om … de handel met Iran weer op gang te brengen, die wordt getroffen door Amerikaanse sancties sinds het vertrek van de VS uit de kerndeal met Iran. De verschillende en vaak tegengestelde standpunten van de landen van de G7, wijzen op de imperialistische spanningen tussen de grootmachten. En dit naast de toenemende spanningen tussen de VS en het niet bij de G7 aangesloten Rusland en China.

Zo wees de ‘gezamenlijke verklaring’ van de twee internationalistische groepen GCCF en Internationalist Voice (IV) tegen het gevaar van een escalatie van de spanningen in de Perzische Golf terecht op de Amerikaanse “wens om hun hegemonie te behouden, wat nog eens wordt onderstreept nu de VS haar rivalen, de Europese Unie, China en Rusland, opnieuw aan haar hegemonie herinnert”. (2) Deze beide groepen lijken, net als de meeste groepen die zich beroepen op de Communistische Linkerzijde (3) er van overtuigd dat de wereldheerschappij die de VS na de ineenstorting van de Sovjet-Unie met zeker resultaat leek uit te oefenen, afbrokkelt. De wereld zakt weg in toenemende regionale conflicten die Washington niet meer onder controle kan houden. De groei van plaatselijke oorlogen, kan naast de milieurampen in onze tijd evengoed de mensheid naar de ondergang slepen als een Derde Wereldoorlog in de periode 1945 -1990 had kunnen doen. Maar betekent dat ook dat – zoals de IKS beweert – een wereldwijde oorlog tussen twee imperialistische blokken van landen, een “wereldoorlog niet langer aan de orde is”? Dit laatste idee is afkomstig van de IKS, die beweert dat het kapitalisme daarentegen in een fase van ontbinding zou zijn getreden, hetgeen de vorming van imperialistische blokken voor een Derde Wereldoorlog zou verhinderen. (4De gezamenlijke verklaring van GCCF en I.V. is duidelijk is gericht op het proletarische internationalisme, maar ze is onvoldoende helder over de gevaren van een mogelijke wereldoorlog en de tendens tot heropbouw van imperialistische blokken. Zie voor een aantal zwakke en onduidelijke formuleringen het kader volgend op dit artikel. GCCF en I.V. zijn in dit opzicht beïnvloed door het IKS-idee van ontbinding. De IKS erfde deze idealistische voorspelling van ontbinding van haar sekteleider, Marc Chirik, die ze beschouwt als haar organische band met de geschiedenis van de arbeidersbeweging terug tot het Communistische Manifest van 1848. In dit artikel zal ik laten zien hoe het frame van de ontbinding de IKS dient om de werkelijkheid met haar vele tendensen te vervormen tot slechts één van de mogelijke uitkomsten van de geschiedenis, namelijk de uitkomst die past bij de toekomstvoorspellingen van de IKS. Tevens zal ik laten zien dat deze werkwijze in strijd is met de methode van de Franse Communistische Linkerzijde, die de IKS beschouwt als haar voorloper, omdat Marc Chirik er deel van heeft uitgemaakt.

In stelling 8, over het Midden-Oosten, concludeert de IKS: “De centrifugale actie van de verschillende mogendheden, klein en groot, waarvan de uiteenlopende imperialistische eetlust voortdurend in botsing komt, voedt alleen maar het voortbestaan van de huidige conflicten, zoals in Jemen, alsook het vooruitzicht van toekomstige conflicten en de verspreiding van chaos. (Idem)

In 1946 zag de Franse Communistische Linkerzijde, die de IKS als zijn oorsprong beschouwt, juist helder dat er sprake was van tegenstrijdige belangen tussen de staten en de neiging tot dominantie van de sterkere staten over de zwakkere staten:

(….) in de vervalperiode van het kapitalisme bestaan niet langer slechts tegenstrijdigheden tussen de belangen van de nationale bourgeoisieën onderling, maar is er bovendien sprake van de oprichting van imperialistische blokken en de soms volledige hegemonie van imperialistische landen ten opzichte van de vele kleinere.
De vorming van de grote imperialistische blokken veronderstelt de volledige onderwerping van de satellietnaties. De interne tegenstrijdigheden van het kapitalistische systeem zien op geen enkele wijze af van hun rechten: de tegenstellingen tussen de verschillende naties die de geografische puzzel van de wereld vormen, bestaan nog steeds en verergeren zelfs nog meer; de samenstelling van de imperialistische blokken is alleen maar het gevolg van het overheersende belang, alleen maar van het feit dat de tegenstellingen worden overschaduwd door de totstandkoming van een ander [belang]; ze onderdrukken de eerstgenoemde [tegenstellingen] op geen enkele wijze, maar sluiten zich in hun geheel bij hen aan, om ze in het het spel van hun machtige belangen te laten functioneren”.
(5)

In de ontwikkelingen aan de voordeur en de achterdeur van Iran zien we de druk op het zwakkere Iraanse imperialisme van het VS-imperialisme enerzijds en van het Russische imperialisme anderzijds, die beide gericht zijn op de integratie van Iran in hun respectievelijke bondgenootschappen.

In stelling 9 beweert de IKS: “De huidige toenadering van Rusland tot China op basis van de verwerping van Amerikaanse allianties in de Aziatische regio heeft, gezien de uiteenlopende belangen van de twee staten. slechts een beperkt vooruitzicht op het creëren van een alliantie op lange termijn.” Zoals we hierboven hebben gezien, erkent de Franse Communistische Linkerzijde in 1946 het bestaan van tegenstrijdige belangen tussen de imperialismen, maar sluit ze niet uit dat er bondgenootschappen kunnen worden gevormd, in dit geval tussen China en Rusland, of, in het geval van Iran, een bondgenootschap met Rusland (en China) of met de VS.

De conclusie van stelling 10 is kenmerkend: “Deze ‘strategische strijd om de nieuwe wereldorde tussen de Verenigde Staten en China’, die op alle gebieden tegelijk wordt uitgevochten, vergroot nog verder de onzekerheid en onvoorspelbaarheid die nu al deel uitmaken van de bijzonder complexe, onstabiele en verschuivende situatie van ontbinding: dit grote conflict dwingt alle staten ertoe om hun zich ontwikkelende imperialistische opties te heroverwegen.”

Ook in dit geval toonde de Franse Communistische Linkerzijde in 1946 aan hoe instabiliteit in de wereldorde en veranderende mogelijkheden voor allianties binnen “het verval en de ontbinding” centralisatie en nog meer tegenstrijdigheden op een hoger niveau niet uitsluiten:

Deze blokvorming, deze centralisatie, ontstaat in feite onder druk van meer gewelddadige tegenstellingen en ze barsten uit en lossen weer op zodra deze tegenstellingen op de een of andere manier zijn weggenomen om op grotere schaal opnieuw te worden opgeworpen. In één woord, deze schijnbare centralisatie verbergt een nooit eerder vertoonde anarchie; zij markeert het verval en de ontbinding van het kapitalistische systeem.” (6)

Onze tijden zijn inderdaad die van “onzekerheid en onvoorspelbaarheid. In 1946, met de nederlaag van de as Duitsland-Italië-Japan, werd de wereld meer en meer verdeeld in de twee blokken die de voormalige geallieerden USA en Rusland als sterkste imperialismes ter wereld bouwden om voorbereid te zijn op de Derde Wereldoorlog. Nu, dertig jaar na het uiteenvallen van het Russische blok, zien we een opnieuw een tendens tot imperialistische blokvorming waarin deze keer – om het eenvoudig te zeggen – Rusland als militaire macht en als exporteur van grondstoffen, en China als economische kracht, elkaar vinden als bondgenoten. (7) Tegelijkertijd zien we de neiging om oude bondgenootschappen te verbreken en nieuwe te vormen, zelfs voortdurend veranderende bondgenootschappen, zeker op het niveau van de regionale imperialismen, zoals Iran en Turkije in het Midden-Oosten.

Terug naar Iran, hoe zit het met Rusland, China en de Europese Unie? De ontwikkelingen aan de achterdeur van Iran – aan de Kaspische Zee – trekken minder de aandacht van de media, maar zijn tekenend voor de opmars van een Chinees-Russisch imperialistisch blok.

De Kaspische achterdeur van Iran
De Kaspische achterdeur van Iran

Iran en Rusland hebben de banden nauwer aangehaald, zo bleek bij een ontmoeting op 2 september in Moskou tussen de ministers van buitenlandse zaken, Zarif en Lavrov. Iran prees het (vage) voorstel van Rusland om de veiligheid in de Perzische Golf en de Straat van Hormuz te garanderen. Moskou en Teheran kondigden gezamenlijke marineoefeningen aan in de Indische Oceaan. Rusland bood Iran de verkoop aan van nieuwe, moderne straaljagers ter vervanging van de voornamelijk uit oude Sowjet straaljagers bestaande Iraanse luchtmacht. (8) En tenslotte, ter verlichting van het Amerikaanse olie-embargo, bood eerder de vicepremier van de Krim, Georgi Muradow, aan dat Iran gebruik maakt van zijn achterdeur, de scheepvaartroute door de Kaspische Zee, over de Wolga en de Don, via de Krim richting Zwarte Zee. “Deze stap, die uit noodzaak werd geboren, zou een verder onderdeel kunnen blijken te zijn van de Chinese Nieuwe Zijderoute, waarbij de Krim een belangrijke rol speelt. Er zijn al plannen voor nauwere samenwerking tussen het schiereiland en de Zuid-Chinese provincie Hainan.” (9) Natuurlijk heeft Iran als kleiner imperialisme, onder druk van de Amerikaanse sancties, een prijs moeten betalen voor … de hulp van de grootmacht Rusland. Bij de onderhandelingen over de herverdeling van de rechten van aangrenzende landen op delen van de Kaspische Zee, is Iran er bekaaid afgekomen, zo klaagt de ‘democratische’ pro-Amerikaanse en pro-Sjah fractie van het Iraanse kapitaal, Radio Farda: “De Kaspische Zee, die vóór de val van de Sovjet-Unie in 1992 door Iran en de Sovjet-Unie werd gedeeld, is in het nieuwe stelsel verdeeld tussen Iran, Rusland, de Republiek Azerbeidzjan, Kazachstan en Turkmenistan. Volgens sommige onofficiële schattingen is het aandeel van Iran in de Kaspische Zee gedaald van 50 procent naar slechts 11 procent. Eén van de meest uitgesproken critici van het nieuwe wettelijke regime voor de Kaspische Zee is prins Reza Pahlavi, de erfgenaam van Sjah Mohammad Reza Pahlavi, wiens bewind in 1979 door de Islamitische Revolutie werd beëindigd.” (10)

De ontwikkelingen bij de Iraanse achterdeur zijn slechts een van de vele ontwikkelingen die aantonen dat er niet alleen een tendens is tot ontbinding van allianties, tot toenemende spanningen tussen staten en zelfs tot desintegratie van staten. Er is een zeer reële tendens, niet alleen van toenemende macht van de regionale imperialismen, maar ook een tendens naar de vorming van een Chinees-Russisch blok dat zich zou kunnen verzetten tegen een Amerikaans blok, wat ook de samenstelling van dat blok is (met welke delen van Europa dan ook). Tegelijkertijd zien we dat Europa en de Atlantische Oceaan niet langer het centrale schouwtoneel zijn van een eventuele wereldoorlog. Met de opkomst van Azië binnen het wereldkapitalisme zal een toekomstige wereldoorlog dit continent en de Stille Oceaan met nog meer verwoestingen teisteren dan in de Eerste en Tweede Wereldoorlog. (11)

Organisaties zoals de IKS die deze historische veranderingen in de internationale situatie niet zien en die de gevaren van de wereldoorlog ontkennen, veroordelen zichzelf als waardeloos voor het wereldproletariaat: niet in staat om de tendens in de richting van de vorming van imperialistische blokken te verklaren, niet in staat om te waarschuwen voor de tendens in de richting van grootschalige oorlogen en zelfs wereldoorlogen, zullen ze niet in staat zijn om zich te weer te stellen tegen de burgerlijke ideologische campagnes van oorlog en ‘vrede’, en – wat nog belangrijker is – ze zullen niet in staat zijn om bij te dragen tot de arbeidersstrijd in antwoord op de verslechterende levensomstandigheden die het gevolg zijn van crises en oorlogen. Tot slot zullen ze niet in staat zijn een oproep te doen tot de strijd van het internationale proletariaat tegen alle nationale kapitalen en alle vormen van imperialismeDe relatief kleine groepen GCCF en Internationalist Voice die de verdienste hebben om zo’n internationalistische oproep te publiceren, tonen in een aantal zwakke en onduidelijke formuleringen (zie kader) aan dat ze beïnvloed zijn door het IKS-idee van ontbinding. Daaruit kunnen we concluderen dat internationalistische oproepen tegen de gevaren van een imperialistische oorlog beter niet het resultaat mogen zijn van bilaterale contacten tussen groepen en individuen. Alleen een open discussie op internationale bijeenkomsten, waarvoor organisaties van de communistisch linkerzijde op basis van duidelijke criteria worden uitgenodigd, kan leiden tot een verduidelijking van de gevaren van de huidige situatie. Een nieuw Zimmerwald (12) is noodzakelijk.

Fredo Corvo, 19-9-2019, herziene versie 23-9-2019.

Enkele zwakke punten in de gezamenlijke verklaring die aandacht verdienen

Volgende formulering is verwarrend:

“Aangezien momenteel de voorwaarden voor de wereldoorlog niet vervuld zijn, nemen oorlogen de vorm aan van regionale conflicten ….. Dit alles is te wijten aan het feit dat de arbeidersklasse zich als een mondiale klasse van haar klassenidentiteit terugtrekt.” 

Dit is zo verwarrend dat de auteurs zelf misschien niet begrijpen wat ze schrijven. Het is zeker verwarrend voor een publiek dat niet bekend is met het idee van de IKS van ontbinding, met de vermeende oorzaak ervan, met een verondersteld hoog niveau van arbeidersklassestrijd, en met de huidige Orwelliaanse ‘nieuwspraak’ over klasse-identiteit. Een ongeïnformeerde lezer zou uit de hierboven geciteerde zinnen kunnen opmaken dat als de arbeidersklasse haar strijdniveau zou verhogen, regionale oorlogen een wereldoorlog zouden worden (identiek aan de wereldoorlog?), of omgekeerd, dat regionale oorlogen wat zouden worden? Misschien subregionale oorlogen, wat dat ook moge zijn.

Nog meer verwarring:

“… de VS niet langer in staat om haar hegemonie toe te passen, zoals tijdens de Koude Oorlog het geval was. Daarom zijn ze de oorlogen op de Balkan (…) begonnen

Echt waar? Het zijn verschillende Europese mogendheden geweest die de Sloveense, Bosnische, Kroatische naties, waarin Joegoslavië uiteenviel, verder hebben gestimuleerd tot onafhankelijkheid. De VS lieten de Balkanoorlog, met de ‘etnische zuiveringen’, die volgden om Europa, met name Frankrijk en Duitsland, te laten gruwen, totdat de VS de enige wereldagent bleek te zijn die de oorlog kon beëindigen door Servië te bombarderen.

De gezamenlijke verklaring vervolgt:

” … … Afghanistan, Irak en dergelijke, begonnen om haar hegemonie in de nieuwe wereldorde te behouden en haar rivalen te verzwakken.” 

Alsof de wereldheerschappij van de VS in de tussentijd niet ernstig in het gedrang was gekomen, gaat de gezamenlijke verklaring verder: :

De terugtrekking van de VS uit het Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) en de nucleaire crisis op het Koreaanse schiereiland gaan in die richting. Het vertrek van de VS uit JCPOA strookt met hun wens om hun hegemonie te behouden, wat nog eens wordt onderstreept nu de VS haar rivalen, de Europese Unie, China en Rusland, opnieuw aan haar hegemonie herinnert.

Niet uitgelegd wordt hoe de terugtrekking van de VS uit JCPOA de positie van haar rivalen verzwakt, vooral omdat zij Iran in feite in de armen van Rusland en China drijft.

Wat Korea betreft, moet worden uitgelegd waarom de VS haar steun aan Zuid-Korea gedeeltelijk heeft ingetrokken, bijvoorbeeld door de jaarlijkse gezamenlijke militaire operaties met het Zuiden stop te zetten. We mogen niet vergeten dat de VS in Zuid-Korea raketten hebben geïnstalleerd die gericht waren op China en dat Trump probeerde om Noord-Korea binnen te halen in de Amerikaanse invloedssfeer.

Nog een verwarrende zin:

“In het tijdperk van het kapitalistische verval, het tijdperk van het imperialisme, het tijdperk van crisis en oorlog, heeft deze rivaliteit tussen gangsters tot gevolg dat ze elkaar verzwakken.”

Het is duidelijk dat alleen de tendens tot ” ontbinding ” wordt gezien en niet die van de “heropbouw “van blokken. Onafhankelijk van de vraag of het waar is of niet, kunnen de groepen die de gezamenlijke verklaring hebben ondertekend, geloven dat Iran en de VS elkaar verzwakken door het conflict in de Perzische Golf. Maar zien zij ook de mogelijkheid dat Iran zich ontwikkelt in de richting van Rusland? Of denken ze dat dit onmogelijk is omdat “momenteel de voorwaarden voor de wereldoorlog niet verviuldzijn”? Voorwaarden die niet gespecificeerd worden.

Noten

Frankfurter Allgemeine, 25-8-2019, Irans Außenminister überraschend beim G-7-Gipfel.

Gulf Coast Communist Fraction (GCCF), Southwest Florida-based organization of the International Communist Left Gezamenlijke verklaring met Internationalist Voice: Escalatie van imperialist spanningen, kapitalisme betekent oorlog!

Nuevo Curso, 3-5-2018, Wat is linkscommunisme? Het Spaanse origineel is vervangen door een tekst die past bij het recente idee van Emancipación dat zijn oorsprong, of organische banden, niet in de Duits-Nederlandse of Italiaanse Communistische Linkerzijde ligt, maar in de “IV Internationale”: https://nuevocurso.org/diccionario/izquierda-comunista/

Resolution on the International Situation (2019): Imperialist conflicts; life of the bourgeoisie, economic crisis, geciteerd uit stelling 5. Dit idee van ontbinding heeft oudere wortels. In december 2015 publiceerde Paul Mattick een artikel dat dezelfde tendens naar ‘barbarendom herkent, zonder overigens uitdrukkelijk de mogelijkheid van de vorming van nieuwe blokken te ontkennen. Zie De wereldwijde oorlog., en de daaropvolgende kritiek. Op 8-11-2017 ontkende Sander van de IKS-afsplitsing Internationalist Perspective de gevaren van een oorlog rond Noord Korea, met de bewering “There isn’t a danger that any time soon a war could start between the US and North-Korea”. Betrekkelijk nieuw is dat de IKS het idee op heeft gegeven dat de opkomst van de arbeidersstrijd sinds 1968 de Derde Wereldoorlog heeft verhinderd. Dit onderwerp van de krachtsverhouding tussen arbeid en kapitaal valt buiten het kader van dit artikel. Zie voor een kritiek in verdediging van het oude standpunt van de IKS over het historisch perspectief: IGCL, Balance-sheet and Perspectives of the 23rd Congress of the ICC: To Introduce the Poison of the Opportunist and Destructive Theory of Parasitism among the New Revolutionary Forces.

The national and colonial problem (1946) in ‘Internationalisme’ (Gauche Communiste de France), N° 13, September 1946, translation from A Free Retriever’s Digest, Vol. 3 Issue #2, April – June 2019 April 28, 2019, p. 15.

Idem.

Uit een door Rusland gefincierde bron: RT-Deutsch, 2-9-2019, Russland bietet Iran Nutzung des Wolga-Don-Kanals für Ölexporte an.

10 Radio Farda, 4-8-2019, Iranians Suspect Their Government Has Sold Out Iran’s Rights In Caspian Sea. Dit radiostation propageert de zoon van de dictatoriale en zijn bevolking terroriserende Sjah als ‘democratisch’ alternatief voor het Ayatollah-regime dat na diens omverwerping aan de macht kwam.

11 The ICT has published a series of articles on the rise of China, f.e. China: Long Held US Fears Becoming Reality? For an extensive work inspired by Bordigism: L’océan pacifique ring principal d’affrontement du monde entier. Le Fil Rouge, who gives a link to this text at dropbox, declares: “Cet article est écrit par un groupe de camarades de Marseille et ce ne pas un travail rédactionnel de Le Fil Rouge”.

12 Towards the New International. Translated from Prometeo Series VI No.1, June 2000.


VOOR EEN BETER BEGRIP
basisteksten marxisme – radencommunisme :
De bovenbouw, de burgerlijke ideologie / Nationalisme en proletarisch internationalisme:
  • Klassenstrijd en natie
  • De ineenstorting van de Internationale
  • Het proletariaat. Wereld – arbeid tegenover wereld – kapitaal
  • Gorter, Lenin en Luxemburg over imperialisme en internationalisme
Ondertussen, aan de achterdeur van Iran

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s