Trotski en de raden van 1905

Deel 4 van de eerste Nederlandse vertaling van Willy Huhn: Trotski – de mislukte Stalin

En hoe heeft Trotsky zelf, de beroemde voorzitter van de opzienbarende Petersburgse Arbeidersraad, zich gedragen? Hij verwierp in 1909 met kracht het “idee van de burgerlijk-democratische zelfbeperking van het proletariaat”, waarbij hij Lenin ervan beschuldigde zich alleen daarom op de boeren te baseren omdat hij hen nodig had als tegenwicht tegen de arbeiders, zodat zij de Russische Revolutie niet onmiddellijk zouden uitbuiten om het socialisme te realiseren. Maar geen enkele macht ter wereld kon de arbeiders van deze intentie weerhouden, ze zouden streven naar een proletarische dictatuur. Aangezien de proletarische dictatuur zich in Rusland niet kon laten gelden zonder de hulp van een Europese arbeidersrevolutie, moet de Russische revolutie permanent blijven en onmiddellijk over de grenzen heen naar Europa worden gedragen.1) In dit perspectief onderscheidde Trotski zich dus fundamenteel van Lenin, hoewel hij ook pleitte voor deelname aan de burgerlijke revolutionaire regering:

“De weigering van de sociaaldemocratie om deel te nemen aan een revolutionaire regering zou de volledige onmogelijkheid van het bestaan van de revolutionaire regering betekenen en zou dus een verraad zijn aan de revolutie.” 2)

Terwijl Trotski in zijn Geschiedenis van de Russische Revolutie van 1905 nog steeds het mensjewistische standpunt over de kwestie van de raden volledig deelt, begreep hij in 1907 (waarschijnlijk onder invloed van Rosa Luxemburg) in een essay in de “Neue Zeit” dat de raad meer was dan een kracht in de strijd voor de democratische revolutie:

De Raad is de georganiseerde macht van de massa zelf over haar afzonderlijke delen. Het is de ware en onvervalste democratie, zonder tweede kamer, zonder professionele bureaucratie, met het recht van de kiezers om hun vertegenwoordigers te allen tijde te ontslaan”.

En hij voorzag dat in de volgende revolutie de raden zich opnieuw zouden vormen en zich zouden centraliseren in de “Algemene Russische Arbeidersraad”. Maar op het cruciale punt keerde hij terug naar de mening van de mensjewieken en de bolsjewieken: ook hij zag later in de raden alleen nog maar de middelen om een voorlopige regering te vormen, die dan zo snel mogelijk haar macht zou moeten afstaan aan een kiezer. Laten we eens kijken hoe Trotski zich in 1917 ten opzichte van de raden heeft gedragen en of, en in hoeverre hij het met Lenin eens is over dit probleem.3)

Bijlage: Trotski’s standpunt in 1905

“In 1905 dacht LEO TROTSKI logischer en consequenter dan de bolsjewieken en mensjewieken, maar de fout van zijn conclusies was dat hij ‘te consequent’ was. Het beeld dat hij toen schetste kwam precies overeen met de bolsjewistische dictatuur in de eerste drie jaar van de Oktoberrevolutie, die, zoals zoals bekend, op een dood spoor kwam omdat zij het proletariaat van de boeren afscheurde; de bolsjewistische partij werd daarom gedwongen heel ver terug te gaan”
(MARTYNOV in “Krasnaya Novy”, 1923, nr. 2, p. 262, geciteerd door L. Trotsky in “Wie is nu de leider van de Communistische Internationale”, Berlijn-Wilmersdorf 1930, p. 23-24).

“Op 16 november 1927 zette JOFFE een pistool tegen zijn slaap en schoot zichzelf neer. Hij liet naast hem op de tafel een brief aan Trotski achter, waarin hij zijn daad toelichtte.

In deze brief van Adolf Joffe aan L. Trotski staat: “Als ik gezond genoeg was, zou ik ook de kracht en de energie vinden om de situatie die in de partij is ontstaan te bestrijden. Maar in mijn huidige toestand kan ik het niet verdragen dat de partij stilzwijgend je uitsluiting uit haar gelederen tolereert, hoewel ik er vast van overtuigd ben dat er vroeg of laat een crisis zal komen die de partij zal dwingen om degene die haar eer bezoedelen te verjagen. In die zin is mijn dood een protest tegen degenen die de partij zo ver hebben gebracht dat ze zich niet eens kan verdedigen tegen een dergelijke schande. Beste Leo Davidovitsj, we zijn verenigd door tien jaar gemeenschappelijk werk en, naar ik hoop, persoonlijke vriendschap, en dat geeft me het recht om je op het moment van afscheid te vertellen wat mij een zwakte van je lijkt.

Ik heb er nooit aan getwijfeld, dat de weg die je hebt uitgestippeld de juiste is, en ik sta al meer dan twintig jaar aan je kant, zoals je weet, sinds het begin van de ‘eeuwige revolutie’ (permanente revolutie, Huhn), maar ik heb ook altijd gedacht, dat aan jou iets ontbreekt, de inflexibiliteit, de onverzettelijkheid van LENIN, zijn beslissing om in geval van nood alleen vast te houden aan het werk dat hij was begonnen en niet af te wijken van het pad dat hij had gekozen, omdat hij zeker was van een toekomstige meerderheid. Je hebt vanaf 1905 politiek gezien gelijk, en Lenin heeft ook toegegeven – ik heb je vaak verteld dat ik dit van hem met eigen oren heb gehoord – dat jij in 1905 gelijk had en hij niet. Men liegt niet in het aangezicht van de dood, en ik herhaal het je vandaag.”
(Uit: Leon Trotski, “The Real Situation in Russia”, vertaald door WILHELM CREMER, geautoriseerde uitgave, 8e-12e tausend. Avalun Verlag, Hellerau bij Dresden, n.j., bijlage: “Documente”, pp. 259-265).

Bron: Willy Huhn, Trotzki – der gescheiterte Stalin, 1952.

Wordt vervolgd

Vertaling: F.C.

[Toevoegingen van de redactie]

Noten van de auteur

1 Zie mijn beschrijving „Lenin und die russische Revolution“, in: „pro und contra“, 1. Jhg., Nr. 7 (Juli 1950), S. 8-9.

2 Leo D. Trotzki, „Die Bilanz und die Aussichten. Über die treibenden Kräfte der Revolution“. (1905) Moskau 1919, S. 40.

3 Hier wordt het tijd om te vermelden dat ik voor de verwijzingen naar nr. 11, 12, 18, 19, 20 en 22 dank verschuldigd ben aan het nog niet gedrukte werk van de in de VS levende socioloog Rudolf Sprenger „Die Grundlagen der bolschewistischen Machtpolitik – Zur Soziologie des Bolschewismus“, dat zich bevindt in het Sozialarchiv Zürich en waarover ik dankzij enkele vrienden in Zwitserland kan beschikken in de vorm van uittreksels.

Trotski en de raden van 1905

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s