Het ‘Trotskisme’ na Kronstadt

Deel 9 van de eerste Nederlandse vertaling van Willy Huhn: Trotski – de mislukte Stalin

Sinds Kronstadt is het hele “Trotskisme” slechts een rechtvaardiging van Trotski’s beslissingen en daden van 1917 tot 1921 en dus tegelijkertijd een vergoddelijking van het bolsjewisme van die periode. Sinds het voorjaar van 1921 is Trotski’s dialectische methode dus, mede onder druk van deze apologie, gezakt tot het niveau van SCHOPENHAUER’s “Eristische Dialectiek”, die de jonge Trotski al diende als basis voor zijn favoriete discussiestijl. 1) Ook zijn geschiedschrijving wordt op een aantal beslissende punten aangetast door zijn apologetische behoeftes. Neem bijvoorbeeld zijn perspectief op de “Permanente Revolutie”, dat haaks stond op Lenins opvatting over de Russische Revolutie. We hebben Martynov al horen zeggen dat de eerste periode van de Oktoberrevolutie (1917-1920) niet overeenkwam met de oorspronkelijke opvatting van Lenin, maar met de opvatting van Trotski in 1905. Hij ontwikkelde deze in het laatste hoofdstuk van zijn werk over de geschiedenis van de revolutie uit 1905-06 en juist met het oog op zijn “Resultaten en vooruitzichten” [Huhn: “Perspektiven der russischen Revolution”] beschrijft LUNATZHARSKY hem ooit als “orthodoxer dan Lenin”. Meer dan tien jaar eerder had Trotski het karakter van de Russische revolutie, althans de eerste fase daarvan, correct voorspeld: boerenrevolutie en dus burgerlijke revolutie, maar niet onder de leiding van de stedelijke bourgeoisie, maar van het stedelijk fabrieksproletariaat, dat haar permanent zou moeten houden. Dit betekent ook dat Lenin’s oorspronkelijke opvatting van de historische agenda gewoonweg werd verlaten. En het is Trotski zelf die de laatste brief aanhaalt die ADOLF JOFFES vóór zijn zelfmoord (16 november 1927) aan hem schreef, waarin onder andere staat:

“Je hebt vanaf 1905 politiek gezien gelijk, en Lenin heeft ook toegegeven – ik heb je vaak verteld dat ik dit van hem met eigen oren heb gehoord – dat jij in 1905 gelijk had en hij niet. Men liegt niet in het aangezicht van de dood, en ik herhaal het je vandaag.”

In hetzelfde deel, dat deze brief in de “Bijlage” bevat, vinden we echter ook het deel over “Werkelijke en vermeende meningsverschillen”, waarin in punt 18 wordt gesteld:

“We zeiden ten overstaan van de hele Communistische Internationale: ‘Het is niet waar dat we het Trotskisme verdedigen. Trotski verklaarde aan de Internationale dat hij in alle fundamentele kwesties die hij met Lenin had besproken Lenin gelijk had – vooral in de kwestie van de permanente revolutie en de boerenstand’. Deze verklaring, die bedoeld was voor de hele Communistische Internationale, is wat de Stalin-groep weigert in druk uit te geven. Ze blijft ons beschuldigen van Trotskisme. Natuurlijk verwijst deze verklaring naar vroegere meningsverschillen met Lenin, niet naar de vermeende twistpunten die Stalin en Boecharin gewetenloos hebben verzonnen.” 2

Maar wanneer Trotski, in de opgelegde vrije tijd van zijn verbanning naar Alma Ata in 1928, zijn oude geschriften over de permanente revolutie “met een potlood in de hand” opnieuw onderzoekt, concludeert hij opnieuw dat hij

“juist vanwege zijn begrip, d.w.z. de theorie van de permanente revolutie, … de onvermijdelijkheid van de Oktoberrevolutie dertien jaar voor de verwezenlijking ervan voorspeld”

zou hebben. En zo probeert hij de theorie van de permanente revolutie te herstellen zoals die voor het eerst in 1905 door hem werd geformuleerd. Maar met een opmerkelijke toevoeging:

“Ik laat zien in waarin mijn standpunt eigenlijk verschilde van dat van Lenin en hoe en waarom het samenviel met Lenin’s standpunt in alle cruciale situaties.” 3)

Zijn apologetische methode verzacht nu dus de scherpte en zelfs de onderlinge onverenigbaarheid van Lenin’s en Trotski’s eerdere standpunten en bestaat in wezen uit pogingen om de volgende beweringen te bewijzen, die zowel kopjes als titels van zijn werken zijn:

– “Met Lenin in de Internationale”
– “Met Lenin in de Boerenkwestie”
– “Lenin’s blanco volmacht” (voor Trotski in juli 1919)
– “Mijn overeenstemming met Lenin in de opbouw van de industrie”
– “Met Lenin tegen Stalin”
– “Met Lenin tegen Stalin, Rykov, Kalinin en Boecharin”.

Om de hele scherpte van Trotski’s verzet tegen Lenin voor 1917 te markeren en tegelijkertijd te bewijzen dat Trotski al in 1909 zelfs “ontaarding” van de bolsjewistische dictatuur heeft voorspeld, die hij zelf echter pas op zijn vroegst in 1923 opmerkte, toen zijn macht noodzakelijkerwijs was gesmolten na de liquidatie van het “oorlogscommunisme” en in de beginjaren van de NEP-periode, zullen we genoegen nemen met een paar zinnen uit een artikel van Trotski, dat “waarschijnlijk in 1909” verscheen in het Poolse tijdschrift “Przeglad Social-demokratyczny”. Trotski, waarvan de “permanente revolutie” de dictatuur van het proletariaat alleen vereist, verzet zich hier tegen Lenin’s stelling over de revolutionair-democratische dictatuur van het proletariaat en de boerenstand en beschuldigt Lenin ervan dat hij niet alleen eist dat het zegevierende proletariaat zich beperkt tot een burgerlijke boerenrevolutie, maar dat hij [Lenin] ook daadwerkelijk pleit voor

“het compleet maken van de politieke zelfbeperking van het proletariaat met een antisocialistische ‘garantie’ in de vorm van de boeren als medewerkers”.

Trotski voorziet een dreigend “conflict van het proletariaat met de revolutionaire regering” als Lenin’s opvatting wordt gerealiseerd en ziet slechts het volgende alternatief voor de oplossing ervan:

“Dit conflict kan ofwel eindigen met het temmen van de arbeiders door de boerenpartij ofwel met het verwijderen van de laatste uit haar machtspositie.”

Het hele ongeluk zou liggen in het feit dat de bolsjewieken op deze manier de klassenstrijd van het proletariaat slechts leiden tot het moment van de overwinning van de revolutie, vervolgens moeten ze voorkomen dat het proletariaat zijn klassetaken uitvoert, aangezien de boeren het socialisme niet willen. Het verschil tussen het mensjewistische en het bolsjewistische revolutionaire perspectief werd destijds door Trotski op de volgende manier bepaald:

“Terwijl de antirevolutionaire aspecten van het mensjewisme zich nu al met al hun kracht laten zien, vormen de antirevolutionaire kenmerken van het bolsjewisme alleen in het geval van een revolutionaire overwinning een groot gevaar”.

In zijn boek over de revolutie van 1905, waarin hij dit artikel uit 1909 citeerde, voegde hij er begin 1922 een opmerking aan toe die zijn tegenstanders enkele jaren later als bewijs van “Trotskisme” diende:

“Dit (d.w.z. het antirevolutionaire gevaar van het bolsjewisme) is, zoals bekend, niet opgetreden omdat het bolsjewisme onder leiding van kameraad Lenin – niet zonder interne strijd – in het voorjaar van 1917, dus voor de verovering van de macht, zijn verandering van opvatting in deze uiterst belangrijke kwestie had voltooid.”

De Stalinisten bewezen dus dat Trotski geloofde dat hij niet naar het bolsjewisme was overgegaan, maar dat het bolsjewisme naar hem was overgegaan. 4)

Laten we dus met dit voorbeeld voor eens en altijd vasthouden aan het apologetische principe van Trotski:

1922: (Trotski bevindt zich nog steeds in een onwankelbare machtspositie)

Hij brengt ondubbelzinnig naar voren dat Lenin in het voorjaar van 1917 de positie van “permanente revolutie” had ingenomen en dat hij, toen hij de aanzienlijke weerstand van de oude bolsjewieken (KAMENEV, Zinovjev, STALIN en anderen) had overwonnen, zijn partij in Trotskistische zin had geheroriënteerd.

1923: (Trotski’s machtspositie wordt bedreigd en beschadigd)

De voormalige mensjewiek Martynov merkt op dat de Oktoberrevolutie bij de uitvoering van Trotski’s perspectief in 1921 een impasse bereikte “door het proletariaat los te scheuren van de boeren” en de bolsjewistische partij te dwingen zich voor een groot deel terug te trekken (NEP). Daarna sloot hij [Martynov] zich aan bij de bolsjewistische partij.

1925-1927: (Trotski heeft zijn machtspositie volledig verloren)

Trotski legt ten overstaan van de gehele COMINTERN uit dat Lenin gelijk had over de kwestie van de “permanente revolutie”.

1928: (Trotski bevindt zich in ballingschap in Alma Ata)

Trotski beweert opnieuw dat het verloop van de revolutie overeenkomt met zijn voorspelling uit 1905, dat wil zeggen het perspectief van de “permanente revolutie”.

1930: (Trotski bevindt zich in asiel op Prinkipoin Turkije)

Trotski streeft ernaar zijn verzet tegen Lenin vóór 1917 te verzachten en te bewijzen dat hij het op alle fundamentele en cruciale punten met Lenin eens was.

En zo is het sindsdien gebleven!

In het document waarin hij de Stalinistische vervalsingen van de geschiedenis van de Oktoberrevolutie aan de kaak stelt, verklaart hij al in 1929,

“dat mijn meningsverschillen met Lenin van zeer ondergeschikte aard waren, en dat ik als resoluut revolutionair steeds meer – niet alleen in woorden maar ook in daden – in de richting van het bolsjewisme ben gegroeid”. 5)

Deze verklaring verwijst naar zijn activiteiten tijdens de Eerste Wereldoorlog. Toen Trotski zijn functie als voorzitter van de Revolutionaire Krijgsraad neerlegde (15 januari 1925), ging hij zelfs zover dat hij zijn eigen doctrine als al lang failliet verklaarde:

“Ik heb de afgelopen acht jaar geen enkel probleem benaderd vanuit het oogpunt van het zogenaamde ‘Trotskisme’. Het Trotskisme was en is voor mij allang geliquideerd.”

En Trotski beweert dat deze uitdrukking pas in de loop van de discussie over zijn boek, “1917. De lessen van oktober” opdook. 6) We weten echter al dat Trotski zijn theorie niet had kunnen liquideren, althans niet in 1922.

Trotski’s politieke en principiële positie na 1925 kan dus alleen worden begrepen als zijn verzet tegen en strijd tegen de oude Leninisten. Steeds weer probeert hij tevergeefs te bewijzen dat het niet de “Oude Garde” van de bolsjewieken is – waarvan alleen Stalin nog over is – maar dat hij het is die de ware gedachten en bedoelingen van Lenin tegen zijn Stalinistische epigonen vertegenwoordigt en verdedigt. Uiterlijk in de winter van 1920/21 had Trotski zich moeten realiseren dat de bolsjewistische partij niet Trotskistisch was geworden. En nadat zelfs Lenin, onder druk van de boerenbewegingen en zijn oude partijgenoten, in 1921 de koers van de Trotskisten moest herzien en terug moest keren naar zijn oorspronkelijke, zijn eigen opvattingen, was de val van de Trotskisten slechts een kwestie van tijd. Ook Lenin had Trotski in deze zaak niet langer kunnen steunen tegen de partijmeerderheid, en dat wist Trotski toen hij de overgang naar de NEP, die een einde maakte aan zijn idee, zonder weerstand liet verlopen. 7) Ja, Lenin, zelfs als hij in 1925 had geleefd, had Trotski niet langer kunnen handhaven. Trotski was de man van het “oorlogscommunisme”, hij werd ermee groot en hij viel ermee om.

Noten van de auteur

1 Elias Hurwicz, idem, p. 319.

2 Leo D. Trotzki, „Die wirkliche Lage in Rußland“, autorisierte Ausgabe. Übersetzung von Wilhelm Cremer, Avalun-Verlag, Hellerau bei Dresden, o. J., (8.-12. Tausend), p. 264-265, 149. (Volgens de “Neue Bücherschau”, VII/6, juni 1929, is dit boek “samengesteld uit willekeurige krantenartikelen en wordt het door Trotsky niet erkend als een boekpublicatie”, p. 299. Gezien de moeizaam verkrijgbare Trotski-literatuur hier in West-Berlijn, zullen we waarschijnlijk Trotski’s meningsverschillen met de Avalun-uitgeverij moeten negeren al was het maar omdat de krantenartikelen die in die bloemlezing zijn samengevat “willekeurig” door Trotski zelf zijn geschreven. We zijn ook bijzonder geïnteresseerd in zijn “toevallige krantenartikelen” …).

3 Leo D. Trotzki, „Die Permanente Revolution“, Berlin-Wilmersdorf 1930, p. 31.

4 Grigori Dimitrioff (Herausgeber), „Die Tragödie Trotzki“, Berlin 1925, p. 55-56.

5 Leo D. Trotzki, „Die wirkliche Lage in Rußland“, idem, p. 165-166.

6 Grigori Dimitrioff, idem, p. 54.

7 Arthur Rosenberg, idem, p. 153.

Het ‘Trotskisme’ na Kronstadt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s